De overname van festivalorganisator Superstruct Entertainment – moederbedrijf van onder meer Zwarte Cross, Defqon.1 en Awakenings – door het Amerikaanse investeringsfonds KKR heeft tot onrust geleid in de festivalwereld. Artiesten en festivals uiten zorgen vanwege de omstreden investeringen van KKR, variërend van fossiele energieprojecten tot belangen in conflictgebieden als Palestina. Enkele DJ's en acts hebben aangekondigd niet meer op te treden op festivals van Superstruct uit solidariteit met getroffen gemeenschappen, terwijl grote Nederlandse festivals afstand nemen van de nieuwe eigenaar.
KKR: miljardenfonds met omstreden investeringen
KKR (Kohlberg Kravis Roberts) is een Amerikaans private-equityfonds en een van de grootste investeerders ter wereld. Het beursgenoteerde bedrijf beheert bijna €600 miljard aan vermogen. KKR verwierf bekendheid in Nederland door zijn rol in de opkomst en ondergang van warenhuisketen V&D. De investeerder geldt als omstreden vanwege beleggingen die haaks staan op de waarden van veel festivals en artiesten. Zo heeft KKR belangen in fossiele brandstof-projecten – bijvoorbeeld een aardgaspijplijn in Canada – en in de wapenindustrie. Ook investeert KKRKKR in Israëlische data- en surveillancetechnologiebedrijven en in ondernemingen die actief zijn in door Israël bezet Palestijns gebied. Dergelijke investeringen, die gelinkt zijn aan milieuvervuiling en conflicten zoals die in Gaza, staan in schril contrast met de doorgaans progressieve en vredesgezinde ethos van de festivalwereld.
Superstruct en de Nederlandse festivalmarkt
Superstruct Entertainment, opgericht in 2017 en tot voor kort eigendom van Providence Equity Partners, is een internationale organisator die in hoog tempo festivals heeft opgekocht. In 2024 nam KKR Superstruct over in een deal ter waarde van naar verluidt €1,3 miljard. Superstruct bezit en exploiteert nu meer dan tachtig muziekfestivals en zo'n 200 kleinere evenementen in tien landen, goed voor jaarlijks zo'n 7 miljoen bezoekers.
Onder de vlag van Superstruct vallen meerdere prominente Nederlandse festivals. Het gaat onder meer om het technofestival Awakenings en het hardstyle-event Defqon.1. Ook het grootste Nederlandse festival Zwarte Cross – een mix van muziek en motorcross – behoort sinds 2021 tot de Superstruct-familie. Verder maken iconische dance-evenementen als Mysteryland en Sensation (beide afkomstig uit de ID&T-groep) deel uit van het portfolio. Via de overname van ID&T in 2021 kreeg Superstruct bovendien een aandeel in festivalorganisator Apenkooi, bekend van DGTL, STRAF_WERK, Pleinvrees en Amsterdam Open Air. Zelfs niche- en stadsfestivals als Milkshake Festival in Amsterdam kwamen zo indirect onder de Superstruct-paraplu te vallen. Internationaal heeft Superstruct ook grote namen in handen, zoals Sziget in Boedapest en het toonaangevende elektronische muziekfestival Sónar in Barcelona.
Artiesten roepen op tot boycot
Na bekendwording van de overname is een groeiende groep artiesten en DJ's in verzet gekomen tegen de nieuwe eigenaar. Uit solidariteit met de Palestijnen en andere getroffen gemeenschappen kondigden de eerste acts aan niet meer op te treden op festivals die met KKR gelieerd zijn. Het Rotterdamse duo Animistic Beliefs en DJ Jeisson Drenth trokken zich als een van de eersten terug van het Sónar-festival in Barcelona. "Wij zijn het zat om door bedrijven medeplichtig te worden gemaakt aan vernietiging," verklaart producer Mar Lalihatu van Animistic Beliefs. Volgens hen is het hoog tijd dat de nachtcultuur kritischer kijkt naar de rol van grote investeerders.
Ook internationaal vinden afzeggingen plaats. Zo annuleerde de Britse DJ Ikonika haar optreden op een door Superstruct overgenomen evenement, niet alleen vanwege de situatie in Palestina maar ook uit protest tegen een vervuilende gaspijplijn in Canada waarin KKR investeert. De grootste klap viel bij Field Day in Londen: dit festival, gepland op 24 mei, verloor halverwege mei een groot deel van zijn line-up. Minstens vijftien acts – onder wie bekende namen als Midland en Roza Terenzi – zegden hun optreden af. Deze golf van afzeggingen volgde op een oproep van de internationale BDS-beweging tot boycot, nadat Field Day weigerde publiekelijk afstand te nemen van KKR. In een open brief, ondertekend door ruim 200 artiesten (waaronder producer Brian Eno, de Amsterdamse DJ Cool Tiger en leden van collectief Sisu), eisten zij dat Field Day zich nadrukkelijk zou uitspreken tegen KKR's "medeplichtige investeringen" en zijn standpunt over de "genocide op Palestijnen" duidelijk zou maken. In de brief werd benadrukt dat KKR miljarden steekt in bedrijven die bijvoorbeeld Israëlische datacenters bouwen en vastgoed aanbieden in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever.
Verschillende artiesten deelden persoonlijke statements om hun besluit toe te lichten. "Ik wil niet bijdragen aan een organisatie waarvan de investeringen worden gebruikt om zoveel zaken te financieren waar ik me moreel tegen verzet," schreef DJ Midland in een verklaring bij zijn annulering. Zijn besluit werd breed gesteund en gevolgd door collega's. Inmiddels hebben tientallen tot honderden artiesten soortgelijke oproepen gedaan richting festivals in het Superstruct-netwerk, van Sónar tot het Amsterdamse DGTL. Zo ondertekenden in totaal al meer dan 140 artiesten een brief aan het Sónar-team met het verzoek het investeringsbeleid van de eigenaar aan de kaak te stellen en de BDS-richtlijnen te volgen. Onder de ondertekenaars van de Sónar-brief bevinden zich prominente namen uit de dancescene, zoals Objekt, Loraine James, Brodinski, Animistic Beliefs en Kode9. Hierop voelde Sónar zich genoodzaakt publiekelijk zijn solidariteit met de Palestijnse bevolking uit te spreken, al kwam die reactie volgens critici rijkelijk laat.
Festivals nemen afstand van KKR
Niet alleen artiesten, ook festivalorganisatoren zelf worstelen met de situatie. Verschillende festivals hebben – al dan niet onder druk van hun achterban – verklaringen afgelegd om zich te distantiëren van de omstreden investeerder. Zo heeft een aantal grote Nederlandse festivals, waaronder Zwarte Cross, laten weten de praktijken van KKR af te keuren. Zwarte Cross stelde bovendien dat het vooraf niet op de hoogte was gebracht van de overname door KKR.
Ook binnen de dance- en technoscene spreken organisaties zich uit. Het Amsterdamse DGTL Festival, dat sinds 2022 deels eigendom is van Superstruct, benadrukt dat de koers van het festival onveranderd is gebleven na de overname. "We opereren als onafhankelijke organisatie in onze programmering, samenwerkingen en koers, geleid door onze kernwaarden," aldus DGTL in een verklaring. Milkshake Festival, een populair queer dancefestival in Amsterdam, ging nog een stap verder en verwees expliciet naar de actualiteit in Gaza. In een statement wees Milkshake erop dat organisaties als Amnesty International en Human Rights Watch Israël beschuldigen van genocide, een lezing die het festival onderschrijft. "De rest van de wereld is dagelijks getuige van deze gruweldaden," schreef de organisatie, waarmee het duidelijk afstand nam van zowel het geweld als de indirecte betrokkenheid van zijn nieuwe eigenaar daarbij.
Ook elders in Europa uiten Superstruct-festivals hun ongemak. Zo verklaarde het Londense Mighty Hoopla zich fel tegen de "unethical investments" van KKR te keren. Dergelijke publieke statements laten zien dat festivalorganisatoren zich genoodzaakt voelen hun publiek en artiesten gerust te stellen dat zij de waarden van hun scene blijven hooghouden, ondanks de nieuwe financiële eigenaar.
Zorgen over onafhankelijkheid en toekomst
De gebeurtenissen hebben een bredere discussie aangewakkerd over de invloed van grootschalige investeerders op de festivalcultuur. Sommige fans en artiesten vrezen dat de commerciële drijfveren van een fonds als KKR kunnen leiden tot verhoging van ticketprijzen of een verschuiving in de sfeer en programmering van festivals. "Ze zijn money-driven," zegt Berend Schans, directeur van de Vereniging Nederlandse Poppodia en Festivals, over dergelijke investeerders. "Als de prijzen stijgen, hebben ze weinig knoppen om aan te draaien, behalve aan de ticketprijs". Toch verwacht Schans niet dat ticketprijzen direct zullen stijgen door een eigenaarswissel; stijgende kosten voor festivals komen nu vooral door externe factoren zoals krapte op de arbeidsmarkt, hoge energieprijzen, accijnsverhogingen en duurdere artiestengages. Boris van der Ham, voorzitter van de Vereniging van Evenementenmakers, voegt daaraan toe dat ook strengere vergunningseisen en materiaalkosten een rol spelen. Hij ziet bovendien een positieve kant aan de nieuwe ontwikkelingen: de Nederlandse festivalmarkt kent een divers investeringsklimaat, en een nieuwe eigenaar hoeft niet te betekenen dat organisatoren hun zelfstandigheid verliezen. Financiële eigenaren staan vaak op grote afstand en bemoeien zich zelden inhoudelijk met de programmering, aldus Van der Ham.
KKR zelf heeft vooralsnog niet publiekelijk gereageerd op de onrust in de Europese festivalwereld. Een woordvoerder van Superstruct benadrukt dat de festivalorganisator en zijn evenementen onafhankelijk opereren. KKR zou niet betrokken zijn bij de dagelijkse gang van zaken op de festivals en zich niet bemoeien met beslissingen over line-ups of beleid. De festivals hebben volgens hem ook "geen enkele betrokkenheid bij het bredere investeringsportfolio van KKR". Desondanks blijft de situatie onderwerp van debat. De komende tijd zal moeten blijken hoe de kloof tussen de idealen van de festivalgemeenschap en de investeringen van haar nieuwe eigenaar overbrugd kan worden – of dat deze juist verder groeit.
1 opmerking
Omstreden? Wie bepaalt dat?