taaaattaaaaa
Een paor oetgangspunten veur het zuver schrieven van het Drèents
• Vertrouwd woordbield
• Zo weinig meugelijk komma's en streepies
• Ao-klaank
• Zuud-Drenthe: aa / Noord-Drenthe: ao / West-Drenthe: ae
• Ei- / ij-klank
• Warkwoord / persoonlijk veurnaomwoord
• Vrumde woorden en bastaardwoorden
• Speciaole letters en lettercombinaoties
• Laot je leiden deur de oetspraok
Vertrouwd woordbield
Bij het schrieven van het Drèents sluut wij nauw an bij de spelling van het Nederlands. Umdat de landstaol en oeze streektaolen femilie van mekaor bint, gef dit gien preblemen. Veur schrievers en lezers hef dit het grote veurdiel dat ze te maoken hebt met een vertrouwd woordbield. Het schrieven en lezen van dialectteksten wordt daordeur makkelker. As der dus gien dwingende reden is um van het Nederlandse woordbield of te wieken, doew dat daorum ok niet.
Wij schrieft in het Drèents dus:
aordig (en niet: aordug)
makkelijk (en niet: makkeluk of makkuluk)
Maor aj makkelk zegt, muj dat ok zo schrieven.
Zo weinig meugelijk komma's en streepies
Wij schrieft zo weinig meugelijk komma’s en streepies. De ‘stomme e’ in de oetgang -en, die bij oes vaok inslikt wordt, schrief wij voloet. Veur de leesbaorheid sluut wij dus ok hier an bij de spelling van het Nederlands.
Wij schrieft in het Drèents dus:
lopen (en niet: loopm of loop’m)
trekken (en niet: trek’ng)
betaolen / betalen / betaelen (en niet: betaol’n / betaal’n / betael’n)
Ao-klaank
De ao-klaank komt veul veur in Drenthe en klinkt ongeveer zo as de o in het Nederlandse “rose”. De ao wordt broekt veur alle klanken die tussen de aa en de oo in ligt.
Vergis je niet met het Grunnings, want daor schrieft ze dizze klank met oa!
In hiel Drenthe is het dus:
schaop
staon
gaon
Zuud-Drenthe: aa / Noord-Drenthe: ao / West-Drenthe: ae
Aj in Zuud-Drenthe een aa gebroekt en dizze aa wordt in Noord-Drenthe een ao, dan heur ie in West-Drenthe een ae (de ê van “crêpe”).
Zuud-Drenthe Noord-Drenthe West-Drenthe
water waoter waeter
glazen glaozen glaezen
davern daovern daevern
laat laot laete
Ei- / ij-klank
De ei / ij – klank kan ok preblemen geven:
- Veul Nederlands woorden met een ij, hebt in het Drèents een ie-klank. Wij schrieft die ie dan ok (riek, kieken, eigenwies)
- Aj in ’t Nederlands een ei schrieft en aj in het Drèents ok een ei-klank heurt, dan moej ok de ei schrieven (breien, eigenwies, trein, meinse)
- Woorden die in het Nederlands een ij hebt, schrief wij ok met een ij, aw een ij-klank heurt in het Drèents. (wij, vrijen, boerderij(e), riestebrij)
- Aj in het Nederlands een hiel aandere klank heurt as de ei of ij, dan schrief wij in het Drèents ei.
Nederlands Drèents
sneeuw snei
nieuw nei
zeef zeie
luwte leite
Warkwoord / persoonlijk veurnaomwoord
In Drenthe wordt het warkwoord en het persoonlijk veurnaomwoord vaok saomentrökken tot ien woord. Ok aandere woorden wordt wal met het persoonlijk veurnaomwoord saomentrökken.
Saomentrekkings wordt op twei oetzunderings nao, an mekaor vast schreven.
doej (doe jij; doet u), muj, muuj, moej (moet jij / u), aw (als wij; of wij) waow (waar wij).
Oetzundering 1:
Bij saomentrekkings met ik wordt de apostrof schreven (um verwarring te veurkommen).
Dus: die’k (die ik) en niet diek, want dat is een bult um waoter tegen te holden;
he’k (heb ik) en niet hek, want daor staot de schaopen achter. En zo wieder.
Oetzundering 2:
Bij saomentrekkings met jij / u kunt der ok preblemen ontstaon in ’t Drèents. Dat gebeurt as der een i veur de j stiet. Daorum moet alle saomentrekkings met i’j ok met een apostrof.
wi’j (wil jij; wilt u) en niet wij, want dat is een persoonlijk veurnaomwoord;
bi’j (ben jij / bent u) en niet bij, want dat komt veur as ik bij jou bin. En zo wieder.
Vrumde woorden en bastaardwoorden
Vrumde woorden en bastaardwoorden schrief ie in het Drèents net as in het Nederlands (dus computer en niet kompjoeter). Maor der bint woorden, die oorspronkelijk oet het Fraans komt, die zo verdrèentst bint, daw oes (haost) niet meer van die Fraanse herkomst bewust bint. Je mugt schrieven: portefulie, verinneweren, vakaansie of vekaansie, plietsie, allozie of horlozie, nimnaosie (nominatie), begaozie of begazie. Ofhankelijk van de oetspraok van de woorden kies ie veur de oetgang –tie, -sie of –zie.
Speciaole letters en lettercombinaoties
Umdat de streektaol klanken kent die in het algemien Nederlands niet veurkomt en waorveur de landstaol dus gien richtlienen gef, kuj in het Drèents mangs speciaole letters en lettercombinaoties kriegen:
aau, ae, ao, èe, eei, èei, èu, eui, oou.
Laot je leiden deur de oetspraok
Laot je in alle gevallen leiden deur de oetspraok. Aj in Zuud-West-Drenthe woont en ie zegt emeuken, dan schrief ie dat ok zo. In Noord-Drenthe zegt en schrieft ze daorentegen maokt.
Aj jonkie zegt, dan moej dat ok zo schrieven; as ze op aandere plaotsen jonggie zegt, moet ze dat daor dan ok maor zo schrieven.
Goed lustern dus. Zo wordt al die prachtige varianten van het Drèents eer an daon.
Een paor veurbielden:
Nederlands: Meugelijkheden in het Drèents (ofhankelijk van de oetspraok):
been bien – been – beein – bein – bain
dragen dragen – draogen – draegen
haas haas – haze – haes – haeze – haos – haoze
hoesten hoesten – hoosten – hoousten – housten – huisten
knolrapen koolrapen – krapen - rapen – raepen – kraopen - raopen
Een Nederlandsachtige spelling?
Der wordt wal iens zegd: “Wat döt die Drèentse spelling Nederlandsachtig an.” Dat is wal ienigszins begriepelijk, maor je moet niet vergeten, dat schrieftaol over ’t algemien niet de naodruk op spreekteksten legt. Het gevaor bestiet wal een beetie, dat bijveurbeeld Nei-Drenten of lezers met niet zo veul oefening zuch een ‘spelling-oetspraok’ van het Drèents eigen maokt. Veur het anleren van de juuste oetspraok schöt een ienheidsspelling tekört. Maor net as bij elke taol is ok bij het anleren van de juuste oetspraok van het Drèents begeleiding neudig: underwies, cursussen, lustern naor autochtonen.
Spellingscursus
IIn het veurgaonde bint wat oetgangspunten van de Drèentse spelling oet de doeken daon. Aj die goed leest, hej een begun maokt met het anleren van de juuste schriefwieze van oeze streektaol. Maor jammer genog hej hiermet nog lang niet alles leerd.
Aj de Drèentse spelling beter under de knie kriegen wilt, moej maor ies infermeren bij de Stichting Drentse Taol of der een spellingcursus bij je in de buurt geven wordt. Misschien gef RTV-Drenthe wal weer een lessencyclus over dit underwarp. Je kunt bij Het Drentse Boek in Zuudwolde ok het boekie “Drentse spelling, handleiding veur de schriefwieze van de streektaol” bestellen.