(permanent verbannen)
De swastika (Sanskriet: "het is goed"), ook wel bekend als hakenkruis, is het meest heilige symbool uit het hindoeïsme en Jaïnisme en wordt tevens gebruikt in het boeddhisme. Je treft dit symbool echter ook aan op vroeg-christelijke graftomben in de catacomben bij Rome, op Griekse en Romeinse mozaïekvloeren uit de oudheid en op houten klompen van Noorse Vikingen uit de vroege Middeleeuwen. Sinds de Tweede Wereldoorlog is het hakenkruis in westerse landen vooral een symbool geworden van de nazi's.
Inhoud [Niet tonen]
1 Overzicht
2 Etymologie en alternatieve namen
3 Geometrie en symboolfunctie
4 Kunst en architectuur
5 Religie en mythologie
5.1 Hindoeïsme
5.2 Abrahamitische religies
6 Overige betekenissen en gebruiken
7 Externe links
Overzicht
De oudste swastika's zijn gevonden bij de vroege bewoners van het Euraziatische continent (Indusbeschaving), maar ze werden wellicht onafhankelijk daarvan gebruikt door de Indianen van Amerika. In India wordt de swastika nog altijd gebruikt bij spirituele en civiele ceremoniële gelegenheden. De meeste tempels in India en Nepal, maar ook huwelijksfeesten zijn versierd met swastika's en je vindt er dit symbool bijvoorbeeld terug in metalen hekwerken voor ramen en deuren en aangebracht boven de voordeuren van woningen en andere gebouwen.
Aan het begin van de twintigste eeuw werd de swastika zelfs wereldwijd nog gebruikt als een symbool van voorspoed en geluk. Zo kon je de swastika aantreffen op de rand van boeken van de Anglo-Indische schrijver Rudyard Kipling en werd het symbool gebruikt binnen de padvindersbeweging van Robert Baden-Powell.
Sinds de opkomst van de Nationaal-Socialistische Duitse Arbeiderspartij in Duitsland is de swastika in de westerse wereld een symbool geworden dat sterke associaties oproept met fascisme, racisme, de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust. Vóór die tijd was het symbool in Europa bekend geraakt door de archeologische ontdekkingen van Heinrich Schlieman, die het aantrof op de vindplaats van het oude Troje en het associeerde met de vroege migraties van de Indo-Europese (Arische) volkeren. De Nazi's namen het over van eerdere Duitse nationalistische "völkische" bewegingen, die het als symbool van hun "Arische" identiteit gingen beschouwen, een concept dat door theoretici als Alfred Rosenberg gelijk gesteld zou worden met een Nordisch meesterras dat volgens hem in het noorden van Europa moest zijn ontstaan. De swastika is nog altijd een kernsymbool voor neo-nazigroepen en wordt ook nog steeds door allerlei actiegroepen gebruikt om het vermeende nazi-achtige gedrag van groepen die zij bestrijden mee aan te duiden.
Na het einde van de Tweede Wereldoorlog werd het traditionele gebruik van de swastika ontmoedigd. Er zijn wel pogingen gedaan het publiek in het westen voor te lichten over de prehistorische oorsprong van de swastika en op te roepen om verder te kijken dan de vrij recente associatie met de Nazi's, maar die hebben tot op heden weinig verandering gebracht. De beweging Falun Gong, die steun en aanhang in het westen zoekt, moet telkens uitleggen dat de door hen gebruikte swastika's niet voor nationaal-socialisme ("dat ding van Hitler"), maar voor de positieve aspecten staat.
Etymologie en alternatieve namen
Het woord swastika is afgeleid van het Sanskriet स्वस्तिक (svastika), dat de betekenis heeft van dat wat gunstig of gelukbrengend is en in het bijzonder als teken voor personen en objecten om hun geluk mee aan te kondigen. Het woord is opgebouwd uit su (overeenkomend met het Griekse ευ
, dat "goed" betekent en uit as dat "zijn" betekent met achtervoegsel ti; svasti betekent dus "wel-zijn" en staat voor "iets dat algeheel welzijn of geluk brengt". Het achtervoegsel -tika betekent letterlijk ook teken; daarom wordt in India ook wel eens de alternatieve naam shubtika (letterlijk goed teken) gebruikt. Het woord wordt het vroegst gevonden in het Klassieke Sanskriet (in de epische verhalen Ramayana en Mahabharata).
Alternatieve woorden voor de swastika:
hakenkruis
zonnewiel, een naam die ook wel wordt gebruikt voor het zonnekruis
tetraskelion, Grieks voor "vierbenig" (vergelijk triskelion)
de zwarte spin, voor mensen in Midden- en West-Europa
fylfot (dat "vier-voet" betekent, voornamelijk gebruikt in wapenkunde en architectuur)
[bewerk]
Geometrie en symboolfunctie
Een rechtswijzende swastika kan als "met de klok mee" worden beschreven...
... of "tegen de klok in"
De armen van de swastika kunnen verschillende breedtes hebben en zijn meestal (maar niet altijd) rechtlijnig. De swastika is chiraal en heeft dus geen spiegelsymmetrie, maar de twee spiegelbeeldige varianten hebben de symmetrie van een cyclische groep (C4), omdat iedere rotatie van 90 graden weer dezelfde figuur oplevert.
De spiegelbeeldige varianten worden dikwijls genoemd:
linkswijzend en rechtswijzend (zoals afgebeeld)
linksdraaiend en rechtsdraaiend
met de klok mee of tegen de klok in
De bovenste aanduiding verdient de voorkeur omdat niet duidelijk is welke kant de twee varianten op zouden moeten draaien. Als kruis beschouwd wijst de swastika in de vier hoofdrichtingen. De belangrijkste associatie is die met de zon, maar er worden ook wel eens associaties met de rotatie van de nachtelijke sterrenhemel rond Polaris in het noordelijke halfrond genoemd.
Sauwastika
Soms wordt de vermeende "negatieve", links-wijzende vorm van de swastika aangeduid met sauwastika. In de hindoetraditie wordt deze vorm van de swastika over het algemeen als kwaadaardig beschouwd. De rechts-wijzende variant wordt in India het allermeeste aangetroffen. In de Indiase religies worden de varianten zelden beiden gebruikt, maar in het boeddhisme buiten India (bijv. in Tibet) treft men de links-wijzende swastika wel aan. In India is een links-wijzende swastika altijd een onbedoelde fout van de maker.
Kunst en architectuur
De swastika is een veelgebruikt motief in de tegenwoordige hindoe-architectuur en in de Indiase kunst, maar was dat vanouds ook in de Westerse architectuur. Zo kom je de swastika tegen in mozaïeken, op friezen en op andere bouwstructuren uit de oudheid. Griekse architectuurontwerpen uit de oudheid zijn vergeven van de in elkaar grijpende swastika motieven. Verwante symbolen in de klassieke Westerse architectuur zijn onder andere het kruis, de driebenige triskele of triskelion en de afgeronde lauburu. Je vindt de swastika ook in Pictische grottekeningen, op Grieks aardewerk, op oude Noorse wapens en werktuigen en zelfs op hun klompen. In Frankrijk werd het symbool zo'n zevenduizend jaar geleden in grotwanden gekrast en ook in oude grottekeningen in India tref je de swastika aan.
In Chinese, Koreaanse en Japanse kunstvormen tref je de swastika vaak aan als patroon. Een van deze Japanse patronen wordt sayagata genoemd en bestaat uit zich herhalende links-wijzende en rechts-wijzende swastika's die door lijnen met elkaar verbonden zijn. Het swastikasymbool werd ook op uitgebreide schaal aangetroffen in de ruïnes van de stad Troje.
In de Grieks-Romeinse kunst en architectuur en in de Romaanse en Gotische kunst van het Westen is de enkelvoudige swastika relatief zeldzaam en wordt hij meestal aangetroffen als een zich herhalend element in een randmotief. Zo'n motief van in elkaar grijpende swastika's tref je bijvoorbeeld aan in de vloer van de kathedraal van Amiens in Frankrijk. Een rand van in elkaar grijpende swastika's was een veel voorkomend motief in de Romeinse architectuur en kan ook in meer recente gebouwen als neo-klassiek element worden aangetroffen.
Religie en mythologie
Hindoeïsme
De swastika wordt algemeen aangetroffen in hindoetempels, op altaren, in afbeeldingen en iconografie waar ze als zeer heilig wordt beschouwd. Je vindt hem bij alle hindoehuwelijken, op festivals, bij ceremoniële gelegenheden, op huizen en boven deuren, op kleding en sieraden, op transportmiddelen (bussen, vrachtwagens) en zelfs als decoratie element op voedingsmiddelen zoals cakes en gebak en op geschenken en briefpapier. De hindoe God Ganesha wordt vaak afgebeeld als zittend op een lotusbloem op een bed van swastika's.
Ook het Ohm teken is heilig in het hindoeïsme, maar waar het Ohm teken staat voor het primordiale geluid van de schepping, is de swastika een puur geometrisch teken waar geen geluid mee is geassocieerd.
Spiritueel symbool
Als spiritueel symbool staat de verticale lijn in de swastika voor het (oneindige) Kosmische Bewustzijn (Purusha) en de horizontale lijn voor het Scheppende Principe (Prakrti). De armen van de swastika geven de evolutionaire dynamiek en voortgang aan, die Purusha en Prakrti samen in het universum teweegbrengen. In zijn rechtswijzende vorm vertegenwoordigt de swastika dus de evolutionaire voortgang van het universum met al zijn wezens (Pravritii), terwijl de linkswijzende vorm staat voor involutie of teruggang (Nivritii). Vanwege deze spirituele betekenis wordt de swastika in allerlei yantra's en andere religieuze ontwerpen gebruikt.
De swastika wordt tevens gezien als wijzend naar alle vier de richtingen (Noord, Oost, Zuid en West) en daarom wordt ze ook geassocieerd met stabiliteit en verankering. En hij wordt gebruikt als symbool voor Surya, de hindoe zonnegod. Bij de hindoes uit Bengalen wordt het woord "swastika" ook voor een iets afwijkend symbool gebruikt, dat dezelfde betekenis draagt als de gewone swastika. Dit symbool lijkt een beetje op een stokvormige afbeelding van een mens. "Swastika" is een veel voorkomende voornaam in Bengalen en een prominent literair tijdschrift in Calcutta heet de Swastika.
Abrahamitische religies
De swastika is niet wijdverbreid gebruikt in de Abrahamistische religies, omdat de Semitische volkeren een heel andere geschiedenis hebben gekend qua religie, cultuur en taalontwikkeling (gesproken zowel als geschreven taal) dan de volkeren van de Indo-europese groep.
Waar hij wel wordt toegepast heeft de swastika geen expliciete religieuze betekenis en wordt meestal puur decoratief gebruikt of op zijn hoogst als een symbool van geluk. Voorbeelden zijn een swastika in de vloer van de synagoge in Ein Gedi, die werd gebouwd tijdens de Romeinse bezetting van Judea. Sommige christelijke kerken die gebouwd zijn in de romaanse of gotische periode werden versierd met swastika's als voortzetting van romeinse ontwerpen. Swastika's komen uitgebreid voor in een uit de twaalfde eeuw daterend mozaïek in de St.Sophia kerk in Kiev in Oekraïne. Ze komen ook voor als een zichzelf herhalend ornamenteel motief op een graftombe in de St.Ambrosius Basiliek in Milaan en als enkel motief op enkele vroeg-christelijke graftombes in de catacomben van Rome. De islamitische "Vrijdag" moskee van Isfahan in Iran en de Taynal moskee in Tripoli in Libanon hebben beiden swastikamotieven.
Overige betekenissen en gebruiken
De swastika wordt ook wel gezien als symbool van de wentelgang van de vier seizoenen van het ronddraaiend jaar en van de oneindigheid. De swastika is bij de boeddhisten het symbool voor de zon. In het oude China staat het hakenkruis symbool voor de oriëntering naar de vier windstreken en wordt het gebruikt om het getal tienduizend (oneindig) aan te duiden.
Inhoud [Niet tonen]
1 Overzicht
2 Etymologie en alternatieve namen
3 Geometrie en symboolfunctie
4 Kunst en architectuur
5 Religie en mythologie
5.1 Hindoeïsme
5.2 Abrahamitische religies
6 Overige betekenissen en gebruiken
7 Externe links
Overzicht
De oudste swastika's zijn gevonden bij de vroege bewoners van het Euraziatische continent (Indusbeschaving), maar ze werden wellicht onafhankelijk daarvan gebruikt door de Indianen van Amerika. In India wordt de swastika nog altijd gebruikt bij spirituele en civiele ceremoniële gelegenheden. De meeste tempels in India en Nepal, maar ook huwelijksfeesten zijn versierd met swastika's en je vindt er dit symbool bijvoorbeeld terug in metalen hekwerken voor ramen en deuren en aangebracht boven de voordeuren van woningen en andere gebouwen.
Aan het begin van de twintigste eeuw werd de swastika zelfs wereldwijd nog gebruikt als een symbool van voorspoed en geluk. Zo kon je de swastika aantreffen op de rand van boeken van de Anglo-Indische schrijver Rudyard Kipling en werd het symbool gebruikt binnen de padvindersbeweging van Robert Baden-Powell.
Sinds de opkomst van de Nationaal-Socialistische Duitse Arbeiderspartij in Duitsland is de swastika in de westerse wereld een symbool geworden dat sterke associaties oproept met fascisme, racisme, de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust. Vóór die tijd was het symbool in Europa bekend geraakt door de archeologische ontdekkingen van Heinrich Schlieman, die het aantrof op de vindplaats van het oude Troje en het associeerde met de vroege migraties van de Indo-Europese (Arische) volkeren. De Nazi's namen het over van eerdere Duitse nationalistische "völkische" bewegingen, die het als symbool van hun "Arische" identiteit gingen beschouwen, een concept dat door theoretici als Alfred Rosenberg gelijk gesteld zou worden met een Nordisch meesterras dat volgens hem in het noorden van Europa moest zijn ontstaan. De swastika is nog altijd een kernsymbool voor neo-nazigroepen en wordt ook nog steeds door allerlei actiegroepen gebruikt om het vermeende nazi-achtige gedrag van groepen die zij bestrijden mee aan te duiden.
Na het einde van de Tweede Wereldoorlog werd het traditionele gebruik van de swastika ontmoedigd. Er zijn wel pogingen gedaan het publiek in het westen voor te lichten over de prehistorische oorsprong van de swastika en op te roepen om verder te kijken dan de vrij recente associatie met de Nazi's, maar die hebben tot op heden weinig verandering gebracht. De beweging Falun Gong, die steun en aanhang in het westen zoekt, moet telkens uitleggen dat de door hen gebruikte swastika's niet voor nationaal-socialisme ("dat ding van Hitler"), maar voor de positieve aspecten staat.
Etymologie en alternatieve namen
Het woord swastika is afgeleid van het Sanskriet स्वस्तिक (svastika), dat de betekenis heeft van dat wat gunstig of gelukbrengend is en in het bijzonder als teken voor personen en objecten om hun geluk mee aan te kondigen. Het woord is opgebouwd uit su (overeenkomend met het Griekse ευ
, dat "goed" betekent en uit as dat "zijn" betekent met achtervoegsel ti; svasti betekent dus "wel-zijn" en staat voor "iets dat algeheel welzijn of geluk brengt". Het achtervoegsel -tika betekent letterlijk ook teken; daarom wordt in India ook wel eens de alternatieve naam shubtika (letterlijk goed teken) gebruikt. Het woord wordt het vroegst gevonden in het Klassieke Sanskriet (in de epische verhalen Ramayana en Mahabharata).Alternatieve woorden voor de swastika:
hakenkruis
zonnewiel, een naam die ook wel wordt gebruikt voor het zonnekruis
tetraskelion, Grieks voor "vierbenig" (vergelijk triskelion)
de zwarte spin, voor mensen in Midden- en West-Europa
fylfot (dat "vier-voet" betekent, voornamelijk gebruikt in wapenkunde en architectuur)
[bewerk]
Geometrie en symboolfunctie
Een rechtswijzende swastika kan als "met de klok mee" worden beschreven...
... of "tegen de klok in"
De armen van de swastika kunnen verschillende breedtes hebben en zijn meestal (maar niet altijd) rechtlijnig. De swastika is chiraal en heeft dus geen spiegelsymmetrie, maar de twee spiegelbeeldige varianten hebben de symmetrie van een cyclische groep (C4), omdat iedere rotatie van 90 graden weer dezelfde figuur oplevert.
De spiegelbeeldige varianten worden dikwijls genoemd:
linkswijzend en rechtswijzend (zoals afgebeeld)
linksdraaiend en rechtsdraaiend
met de klok mee of tegen de klok in
De bovenste aanduiding verdient de voorkeur omdat niet duidelijk is welke kant de twee varianten op zouden moeten draaien. Als kruis beschouwd wijst de swastika in de vier hoofdrichtingen. De belangrijkste associatie is die met de zon, maar er worden ook wel eens associaties met de rotatie van de nachtelijke sterrenhemel rond Polaris in het noordelijke halfrond genoemd.
Sauwastika
Soms wordt de vermeende "negatieve", links-wijzende vorm van de swastika aangeduid met sauwastika. In de hindoetraditie wordt deze vorm van de swastika over het algemeen als kwaadaardig beschouwd. De rechts-wijzende variant wordt in India het allermeeste aangetroffen. In de Indiase religies worden de varianten zelden beiden gebruikt, maar in het boeddhisme buiten India (bijv. in Tibet) treft men de links-wijzende swastika wel aan. In India is een links-wijzende swastika altijd een onbedoelde fout van de maker.
Kunst en architectuur
De swastika is een veelgebruikt motief in de tegenwoordige hindoe-architectuur en in de Indiase kunst, maar was dat vanouds ook in de Westerse architectuur. Zo kom je de swastika tegen in mozaïeken, op friezen en op andere bouwstructuren uit de oudheid. Griekse architectuurontwerpen uit de oudheid zijn vergeven van de in elkaar grijpende swastika motieven. Verwante symbolen in de klassieke Westerse architectuur zijn onder andere het kruis, de driebenige triskele of triskelion en de afgeronde lauburu. Je vindt de swastika ook in Pictische grottekeningen, op Grieks aardewerk, op oude Noorse wapens en werktuigen en zelfs op hun klompen. In Frankrijk werd het symbool zo'n zevenduizend jaar geleden in grotwanden gekrast en ook in oude grottekeningen in India tref je de swastika aan.
In Chinese, Koreaanse en Japanse kunstvormen tref je de swastika vaak aan als patroon. Een van deze Japanse patronen wordt sayagata genoemd en bestaat uit zich herhalende links-wijzende en rechts-wijzende swastika's die door lijnen met elkaar verbonden zijn. Het swastikasymbool werd ook op uitgebreide schaal aangetroffen in de ruïnes van de stad Troje.
In de Grieks-Romeinse kunst en architectuur en in de Romaanse en Gotische kunst van het Westen is de enkelvoudige swastika relatief zeldzaam en wordt hij meestal aangetroffen als een zich herhalend element in een randmotief. Zo'n motief van in elkaar grijpende swastika's tref je bijvoorbeeld aan in de vloer van de kathedraal van Amiens in Frankrijk. Een rand van in elkaar grijpende swastika's was een veel voorkomend motief in de Romeinse architectuur en kan ook in meer recente gebouwen als neo-klassiek element worden aangetroffen.
Religie en mythologie
Hindoeïsme
De swastika wordt algemeen aangetroffen in hindoetempels, op altaren, in afbeeldingen en iconografie waar ze als zeer heilig wordt beschouwd. Je vindt hem bij alle hindoehuwelijken, op festivals, bij ceremoniële gelegenheden, op huizen en boven deuren, op kleding en sieraden, op transportmiddelen (bussen, vrachtwagens) en zelfs als decoratie element op voedingsmiddelen zoals cakes en gebak en op geschenken en briefpapier. De hindoe God Ganesha wordt vaak afgebeeld als zittend op een lotusbloem op een bed van swastika's.
Ook het Ohm teken is heilig in het hindoeïsme, maar waar het Ohm teken staat voor het primordiale geluid van de schepping, is de swastika een puur geometrisch teken waar geen geluid mee is geassocieerd.
Spiritueel symbool
Als spiritueel symbool staat de verticale lijn in de swastika voor het (oneindige) Kosmische Bewustzijn (Purusha) en de horizontale lijn voor het Scheppende Principe (Prakrti). De armen van de swastika geven de evolutionaire dynamiek en voortgang aan, die Purusha en Prakrti samen in het universum teweegbrengen. In zijn rechtswijzende vorm vertegenwoordigt de swastika dus de evolutionaire voortgang van het universum met al zijn wezens (Pravritii), terwijl de linkswijzende vorm staat voor involutie of teruggang (Nivritii). Vanwege deze spirituele betekenis wordt de swastika in allerlei yantra's en andere religieuze ontwerpen gebruikt.
De swastika wordt tevens gezien als wijzend naar alle vier de richtingen (Noord, Oost, Zuid en West) en daarom wordt ze ook geassocieerd met stabiliteit en verankering. En hij wordt gebruikt als symbool voor Surya, de hindoe zonnegod. Bij de hindoes uit Bengalen wordt het woord "swastika" ook voor een iets afwijkend symbool gebruikt, dat dezelfde betekenis draagt als de gewone swastika. Dit symbool lijkt een beetje op een stokvormige afbeelding van een mens. "Swastika" is een veel voorkomende voornaam in Bengalen en een prominent literair tijdschrift in Calcutta heet de Swastika.
Abrahamitische religies
De swastika is niet wijdverbreid gebruikt in de Abrahamistische religies, omdat de Semitische volkeren een heel andere geschiedenis hebben gekend qua religie, cultuur en taalontwikkeling (gesproken zowel als geschreven taal) dan de volkeren van de Indo-europese groep.
Waar hij wel wordt toegepast heeft de swastika geen expliciete religieuze betekenis en wordt meestal puur decoratief gebruikt of op zijn hoogst als een symbool van geluk. Voorbeelden zijn een swastika in de vloer van de synagoge in Ein Gedi, die werd gebouwd tijdens de Romeinse bezetting van Judea. Sommige christelijke kerken die gebouwd zijn in de romaanse of gotische periode werden versierd met swastika's als voortzetting van romeinse ontwerpen. Swastika's komen uitgebreid voor in een uit de twaalfde eeuw daterend mozaïek in de St.Sophia kerk in Kiev in Oekraïne. Ze komen ook voor als een zichzelf herhalend ornamenteel motief op een graftombe in de St.Ambrosius Basiliek in Milaan en als enkel motief op enkele vroeg-christelijke graftombes in de catacomben van Rome. De islamitische "Vrijdag" moskee van Isfahan in Iran en de Taynal moskee in Tripoli in Libanon hebben beiden swastikamotieven.
Overige betekenissen en gebruiken
De swastika wordt ook wel gezien als symbool van de wentelgang van de vier seizoenen van het ronddraaiend jaar en van de oneindigheid. De swastika is bij de boeddhisten het symbool voor de zon. In het oude China staat het hakenkruis symbool voor de oriëntering naar de vier windstreken en wordt het gebruikt om het getal tienduizend (oneindig) aan te duiden.
