Help

Mensen: altijd safe sex... heb hiervan geleerd!

Net als gewone wratten op de handen en voeten bij kinderen zijn genitale wratten bij volwassenen ook overdraagbaar, in dit geval door seksueel contact. Er is dus sprake van een soa (seksueel overdraagbare aandoening). Wratten op de geslachtsdelen en rond de anus komen veel voor en kunnen heel hinderlijk zijn. Ze zijn weliswaar onschuldig, maar soms zeer hardnekkig en ze kunnen zich snel uitbreiden. De veroorzaker van de wratten is een virus, dat bijna altijd wordt overgebracht door seksueel contact. Je kunt de wratten ook krijgen door gebruik te maken van bijvoorbeeld een handdoek of washand van iemand die genitale wratten heeft. Of ze kunnen bij de stoelgang door de eigen vingers worden overgebracht naar rond de anus. De wratten zitten meestal op en rond de geslachtsdelen en de bilspleet. Een heel enkele keer zitten ze in de mond.

Verschijnselen bij mannen en vrouwen
Genitale wratten ontstaan enkele weken tot zelfs meer dan een jaar na infectie met het wratvirus. Bij vrouwen zitten de wratten op of rond de schaamlippen, in de vagina of op de baarmoedermond. Bij mannen op en rond de penis. Bij mannen en vrouwen in of rond de anus. Vaak zijn er eerst enkele kleine wratten die groter worden en zich uitbreiden. Ze doen geen pijn, maar kunnen soms jeuken. Bij vrouwen kunnen de klachten erger worden tijdens de menstruatie of de zwangerschap. Je kunt genitale wratten hebben zonder dat je het weet, omdat je ze soms moeilijk zelf kunt ontdekken. Bij vrouwen kunnen ze inwendig zitten en daardoor onopgemerkt blijven. De wratten kunnen vanzelf verdwijnen. Toch is behandeling aan te raden.

Mogelijke gevolgen bij mannen en vrouwen
Genitale wratten kunnen zich uitbreiden. Om dat te voorkomen, is een snelle behandeling belangrijk. Als je langer wacht en het aantal wratten zich uitbreidt, neemt de behandelingsduur toe. Het virus dat wratten veroorzaakt heet HPV (Humaan Papillomavirus). Sommige typen van dit virus zijn geassocieerd met baarmoederhalskanker. Genitale wratten worden net als gewone wratten veroorzaakt door andere typen HPV. Deze typen zijn goedaardig en hebben niets te maken met baarmoederhalskanker. Lang niet iedereen die besmet raakt met het wratvirus, zal zichtbare wratten ontwikkelen. Het is voor vrouwen boven de dertig wel aan te raden mee te doen aan het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Je krijgt daar vanzelf een oproep voor. Overleg dit zonodig met je arts.

Onderzoek
De arts zal de wratten goed bekijken en eventueel aanvullend onderzoek doen om na te gaan of er sprake is van andere soa.

Behandeling
De behandeling is intensief en kan uitgevoerd worden door jou of door de arts. Je kunt zelf de wratten behandelen door het regelmatig, een aantal dagen per week, aanbrengen van een crème of een vloeistof. De arts kan de wratten bevriezen, wegschroeien of chirurgisch wegsnijden. Dat laatste gebeurt met name als het er veel zijn (”trossen”), uiteraard onder verdoving. Na behandeling kunnen de wratten terugkeren. Tijdens de zwangerschap kunnen sommige behandelingen gevaarlijk zijn voor het ongeboren kind, dus is de arts heel zorgvuldig in de keuze van de behandelingsmethode. Soms wacht de arts met behandelen.

Herpes genitalis is een soa (seksueel overdraagbare aandoening) die wordt veroorzaakt door een virus. Dat is in de meeste gevallen het herpes-simplextype- 2-virus (HSV-2). Het virus veroorzaakt een infectie van de huid en de slijmvliezen in en rond de geslachtsdelen.

Behalve herpes genitalis zijn er nog andere vormen van herpes, die ook infecties van huid en slijmvliezen veroorzaken, maar op andere delen van het lichaam. De meest voorkomende herpesinfectie is herpes labialis, de bekende koortslip. Herpes labialis wordt meestal veroorzaakt door het herpes-simplex- type-1-virus (HSV-1). Vaak vindt besmetting met dit virus al in de kinderjaren plaats. De infectie verloopt vaak zonder veel klachten en gaat ongemerkt voorbij. Bij verminderde weerstand kan er een koortslip ontstaan. In een enkel geval kan HSV-1 ook herpes genitalis veroorzaken. Vaak gebeurt dat via orale seks, waarbij met de mond de geslachtsdelen worden aangeraakt (pijpen of beffen). Andere herpesinfecties zijn gordelroos (herpes zoster) en de ziekte van Pfeiffer.

Deze pagina heeft alleen betrekking op herpes genitalis, een herpesinfectie van de geslachtsdelen (genitaliën).

De overdracht
Besmetting met herpes genitalis kan alleen door intiem seksueel contact tussen personen, van wie de één herpes heeft en de ander niet. Daarom is herpes genitalis een soa. Je kunt geen herpes genitalis krijgen als je alleen maar ’in de buurt’ bent van iemand die herpes heeft.
Je móet met de uitslag op de huid of het slijmvlies van mond, penis, vagina of anus in aanraking komen om besmet te worden. Het besmettingsgevaar is het grootst rond het moment dat iemand blaasjes of zweertjes heeft.

Verschijnselen
Als je een herpesinfectie hebt opgelopen, kun je binnen ongeveer een week de eerste klachten krijgen. Vaak is er sprake van jeuk en een geïrriteerd, branderig en/of pijnlijk gevoel. Er ontstaan rode plekjes op de huid of slijmvliezen. Na één tot anderhalve dag worden dan blaasjes of zweertjes zichtbaar. Meestal op of rondom de penis, de schaamlippen, de ingang van de vagina of rond de anus. Soms komen deze verschijnselen ook binnen in de vagina, op de baarmoedermond of in de anus voor. De blaasjes en wondjes zijn dan niet goed te zien. De ernst van de klachten is per persoon verschillend. Eerste aanvallen kunnen gepaard gaan met pijn, koorts, opgezette klieren in de liezen en soms afscheiding uit de vagina. Vooral vrouwen hebben dan vaak pijn bij het plassen. Na anaal contact (kontneuken) met iemand die herpes heeft, kan een ontsteking van de endeldarm ontstaan. Dit gaat soms samen met bloedof slijmverlies en pijn bij de ontlasting. De blaasjes en zweertjes drogen na ongeveer drie weken weer in en genezen meestal zonder littekens. Het is mogelijk de herpesinfectie via de eigen vingers over te brengen naar een ander deel van het lichaam zoals de ogen. Ook kun je op deze manier een herpesinfectie aan één of meer vingers krijgen. Daarom wordt aangeraden, het ontstoken gedeelte met blaasjes en zweertjes zo min mogelijk aan te raken en de handen na eventueel contact altijd goed te wassen.

Terugkerende aanvallen
Als de klachten van de eerste infectie verdwenen zijn, lijkt het of het herpesvirus uit het lichaam is verdwenen. Dat is helaas niet zo. Het virus heeft zich namelijk uit de huid teruggetrokken in een zenuwknoop. Daar blijft het in sluimerende toestand aanwezig. Het virus kan zich echter opnieuw vermenigvuldigen en weer blaasjes op huid of slijmvliezen veroorzaken. Denk maar aan een koortslip die ook regelmatig kan terugkeren. Hoe vaak een aanval terugkomt, is niet te zeggen. De ene persoon heeft bijna iedere maand een aanval van herpes genitalis, anderen zelden of nooit meer. Dat is dus voor iedereen anders.

Terugkerende aanvallen verlopen in het algemeen minder ernstig dan de eerste aanval. Het is onbekend waarom de aanvallen bij de ene persoon vaak terugkomen en bij de ander maar af en toe of zelfs nooit. Wel is bekend dat een goede algemene conditie belangrijk is. Aanvallen treden voornamelijk op in situaties waarin het afweersysteem minder goed werkt. Bijvoorbeeld vlak voor de menstruatie of tijdens een griepaanval. Maar ook stress geeft een verhoogde kans op aanvallen.

Complicaties
Als het afweersysteem erg verzwakt is, kan een herpes genitalis-infectie veel ernstiger verlopen en langduriger zijn. Dit is bijvoorbeeld het geval als je een hiv-infectie hebt of als je geneesmiddelen gebruikt tegen afstotingsverschijnselen. Bijvoorbeeld na een orgaantransplantatie.

Zwangerschap
Als je herpes genitalis hebt gehad, kun je gewoon zwanger worden. Het is wel erg belangrijk dat je het aan de controlerende huisarts, verloskundige of gynaecoloog vertelt. Het risico op besmetting van je kind tijdens de bevalling is héél erg klein. Je kunt dus gewoon vaginaal bevallen. Soms wordt voor alle zekerheid na de bevalling bij het kind nader onderzoek gedaan naar aanwezigheid van het herpesvirus. Alleen als je in de laatste maand van de zwangerschap voor het eerst een herpesinfectie oploopt is er risico voor het kind en wordt een keizersnede overwogen.

Naar de arts
Als je vermoedt dat je herpes genitalis hebt, is het belangrijk zo snel mogelijk naar een arts te gaan. Deze kan vaststellen of je inderdaad een herpesinfectie hebt. Vanwege het besmettingsgevaar is het voor jou en je partner(s) van belang om te weten of het om een soa gaat. Bovendien kan de arts, als je je tijdig laat onderzoeken, een middel voorschrijven dat de duur van de aanval kan bekorten en de ernst kan verminderen.

Het onderzoek
Voorafgaand aan het onderzoek zal de arts een aantal vragen stellen over lichamelijke klachten en andere verschijnselen, (on)veilig seksueel contact en mogelijke besmetting van of door je partner(s).

Tijdens het lichamelijk onderzoek worden ook de geslachtsdelen bekeken. Bij vrouwen wordt inwendig onderzoek van de vagina verricht met behulp van een speculum (een z.g. eendenbek).
Bij bepaalde klachten zal de arts ook via de anus in de endeldarm kijken. Hierbij wordt een proctoscoop (kijkbuis) gebruikt. Inwendig onderzoek is niet prettig, maar kan noodzakelijk zijn. Om een zekere diagnose te stellen wordt meestal vocht uit de blaasjes of zweertjes afgenomen en voor onderzoek naar het laboratorium gestuurd. Soms wordt voor alle zekerheid ook onderzocht of je een andere soa hebt.

De behandeling
Er bestaat geen geneesmiddel dat het herpesvirus helemaal uit het lichaam laat verdwijnen. Daarom kan het virus steeds weer de kop op steken. Een goede lichamelijke en geestelijke conditie draagt bij aan vermindering van het aantal aanvallen. Pijnstillende middelen zijn zelden nodig. Het gebruik van gewone crèmes heeft meestal niet al te veel effect.

Er zijn wel middelen beschikbaar die effect hebben op de duur van de aanvallen, zoals valaciclovir (Zelitrex™), aciclovir (Zovirax™) en famciclovir (Famvir™). Deze stoffen remmen de vermenigvuldiging van het virus in het lichaam en voorkomen daardoor verdere uitbreiding van de aanval. De ernst van de klachten vermindert en de duur van de aanval wordt verkort. Het is wel belangrijk dat je zo snel mogelijk na het begin van de aanval begint met de behandeling. De middelen zijn op doktersrecept verkrijgbaar. De dosering is afhankelijk van de klachten en van het aantal aanvallen per jaar.

Er is een aantal mogelijkheden:
• Behandeling van acute aanvallen. Gedurende vijf dagen meer keren per dag een tablet. Met name de eerste aanval kan heftig verlopen.
• Bij vaak terugkerende en/of ernstige aanvallen kan je gedurende een lange periode dagelijks tabletten slikken (onderhoudsdosering).
Momenteel zijn alleen valaciclovir (Zelitrex™), 1 keer per dag een tablet, en aciclovir (Zovirax™), 2 keer per dag een tablet, geregistreerd voor dit type behandeling. Valaciclovir (Zelitrex™) en penciclovir intraveneus (Famvir™ i.v.) zijn ook geregistreerd bij de behandeling van herpes genitalis bij hiv-geïnfecteerde patiënten.
• Het kan handig zijn altijd (een recept voor) een kuur voor enkele dagen bij de hand te hebben en met het innemen van de tabletten te beginnen bij de eerste verschijnselen van een aanval. Voor een goede behandeling is het belangrijk dat de arts weet hoe vaak je een aanval van herpes genitalis hebt en hoe ernstig de aanvallen zijn. Als het afweersysteem is verzwakt, zoals bijvoorbeeld bij een hiv-infectie, is de bovenstaande behandeling niet altijd toereikend. Soms moet dan langer worden behandeld of krijg je een hogere dosering. Als je openhartig spreekt over je problemen als gevolg van herpes, is de arts beter in staat om goede informatie te geven.