
Endorfine: de natuurlijke drug
Een masochist is iemand, die geniet van pijn. Niet zomaar elk soort pijn, maar een bepaald soort pijn die op een bepaalde manier (en vaak ook door een specifiek persoon) wordt toegebracht. Dat kunnen zweepslagen zijn, klemmen op allerlei lichaamsdelen, hete druppels olie of kaarsvet, bewerkt worden met een mes of ga zo maar door.
Pijn is een signaal van het lichaam. Een signaal dat betekent: hier gaat iets fout. Soms is de pijn te verhelpen door de oorzaak ervan weg te nemen, zoals de verkeerde houding waarin men zat corrigeren. Andere pijn, zoals b.v. die als gevolg van het branden van je vingers, blijft ook na het terugtrekken van je hand aanwezig maar in elk geval is, door de reactie op het pijnsignaal, voorkomen dat de brandwond erger werd. Pijn is dus uitermate nuttig, maar je moet er liefst zo min mogelijk van hebben.
Wat bezielt dan die mensen die vrijwillig pijn ervaren omdat ze masochist zijn? Een deel van deze vraag kan beantwoord worden aan de hand van een biologische verklaring: wanneer je langdurig pijn hebt maakt je lichaam een aantal stoffen aan, waaronder endorfine en adrenaline, die er voor zorgen dat je in een prettige, euforische stemming komt en de pijn minder of helemaal niet meer als pijn ervaart. Dit verschijnsel staat bekend als "subspace". Overigens wordt dit niet alleen door lichamelijke factoren veroorzaakt maar ook door geestelijke factoren zoals de verbondenheid die de masochist voelt met degene die hem/haar de pijn toebrengt, de wil om de pijn te doorstaan vanuit onderdanigheid (niet elke masochist is overigens onderdanig, maar dat terzijde) etc.
Het woord endorfine is een samenstelling van 'endo' (inwendig) en 'morfine'. Endorfine is de natuurlijke variant van morfine en heeft dus een aantal overeenkomsten: euforisend, pijnonderdrukkend en verslavend. In tegenstelling tot morfine is endorfine prestatieverhogend. Waarom zou het lichaam zulke stoffen aanmaken? Een verklaring hiervan is evolutionair: diegenen die in de vroege prehistorie een behoorlijke lichamelijke inspanning konden leveren, denk aan jagen en vluchten, waren ook degenen die het overleefden. Het zou dus wel eens zo kunnen zijn dat de verslaving aan endorfines vroeger de 'biologische norm' was: zonder endorfines zou je niet genoeg kunnen presteren om voor roofdieren weg te lopen of om achter prooidieren aan te rennen.
Verslavend.
Het zal niemand verbazen dat mensen verslaafd kunnen raken aan endorfine: het is niet alleen zo dat men zich prettig voelt tijdens een SM-spel, maar als er niet gespeeld wordt of kan worden ontstaan er helaas ook afkickverschijnselen. Een soortgelijk fenomeen zie je in de sport: met name duursporters zoals marathonlopers en lange-afstands wielrenners kennen de endorfinekick maar al te goed, vaak is het de combinatie van endorfine en adrenaline die ze in staat stelt topprestaties te leveren. Hier kan de verslaving zo hard doorwerken dat vaak zelfs met een blessure doorgetraind wordt. Wanneer door omstandigheden een periode niet getraind kan worden ontstaan afkickverschijnselen zoals sacherijnig worden en een enorme drang naar weer trainen hebben, maar ook heftiger verschijnselen zoals trillen, stemmingswisselingen, verstrooidheid en dissociatie, depressiviteit, agressiviteit etc. Sporters die met hun carrière stoppen, moeten in de regel rustig afbouwen om al te heftige afkickverschijnselen tegen te gaan. Natuurlijk is deze verslaving niet alleen lichamelijk maar ook geestelijk en dat geldt voor zowel masochisten als sporters. Feit is echter dat zowel het leveren van langdurige lichamelijke topprestaties in de sport als het regelmatig ondergaan van pijn in een SM-context verslavend zijn.
Hoe verslavend?
Dat hangt van een aantal factoren af, zoals hoe gevoelig iemand is voor verslavingen (dat is voor een groot deel genetisch bepaald en is bijvoorbeeld de reden waarom de ene mens na het roken van 1 sigaret verslaafd is en de ander een leven lang zo af en toe kan roken zonder ooit verslaafd te raken), hoe vaak, lang en heftig men speelt, iemands geestelijke toestand en vermoedelijk nog meer factoren. Onder de juiste omstandigheden is het zondermeer mogelijk binnen korte tijd verslaafd te raken aan pijn. Wanneer men deze pijn vervolgens zeer regelmatig ontvangt en in steeds hogere doses zal men steeds heviger verslaafd raken aan pijn en ook steeds meer pijn nodig hebben om de euforische staat, subspace, te bereiken. Gelukkig is het onmogelijk om een overdosis endorfinen te creëren: wanneer de pijn te heftig wordt zal het lichaam reageren door de "hoofdzekering" eruit te trekken... men valt flauw. Verder heeft endorfine in tegenstelling tot de gangbare drugs zoals nicotine en de bekende hard- en softdrugs geen akelige bijwerkingen. Het is volkomen natuurlijk en zal door het lichaam na verloop van tijd weer worden afgebroken zonder sporen na te laten. Regelmatig spelen en pijn hebben is, evenmin als regelmatig duursporten, in dat opzicht dan ook geen enkel probleem. Men is dan weliswaar verslaafd maar zonder dat dit op enigerlei wijze schadelijk is.
Anders wordt het, wanneer de eerdergenoemde afkickverschijnselen optreden doordat het spelen (tijdelijk) stopt. Hoe ernstig die afkickverschijnselen zijn hangt af van de mate van verslaving. Iemand die gewend was elke dag een flinke dosis pijn te ontvangen zal dus doorgaans ernstiger afkickverschijnselen hebben dan iemand die een lagere dosis, of met grotere tussenpozen, pijn heeft gehad. De laatste paar avonden voordat de Dominant enkele weken op zakenreis gaat nog even heftig spelen kan dus een goed idee lijken, maar is dat, in elk geval vanuit dit oogpunt bezien, niet. Beter zou zijn het spelen voorafgaand aan de zakenreis geleidelijk af te bouwen en na terugkomst weer op te bouwen.
En wat als de SM-relatie definitief eindigt? Dan valt de masochist dus in een diep gat dat zich goed laat vergelijken met cold turkey afkicken van drugs. Nog afgezien van de geestelijke effecten die, zeker als de Dominant degene was die de relatie verbrak, uiterst heftig kunnen zijn, moet de masochist ook nog eens van de ene op de andere dag zonder endorfinekick door het leven en dat zal, zeker als men daar behoorlijk aan verslaafd was, niet meevallen. Een drugsverslaafde die van zijn dealer te horen krijgt dat deze hem geen drugs meer wil leveren kan behoorlijk door het lint gaan of uitermate agressief gedrag naar die dealer vertonen en er is geen enkele reden om aan te nemen dat dat effect niet ook bij een verstoten masochist naar de voormalige Dominant toe kan optreden.
Conclusies.
Als je ervan uitgaat dat bovenstaande theorie klopt dan vallen daaruit een aantal conclusies te trekken. Het gat, waarin een masochist valt waarvan de Dominant tijdelijk niet aanwezig is of waarmee om andere redenen een poos niet gespeeld wordt heb ik nooit anders verklaard gezien dan als zijnde een gevolg van de geestelijke afhankelijkheid en gewenning aan de machtsverhoudingen die in een dergelijke relatie gelden (en verder gewoon de ander vreselijk missen). Maar het plotselinge gebrek aan endorfine speelt hier zeker ook een rol, en wellicht zelfs een grote. Verder wordt het fenomeen van de masochist die de voormalige Dominant na het verbreken van de relatie ofwel blijft stalken, ofwel enorm zwart maakt, vanuit een puur biologisch oogpunt (mede-) verklaarbaar. Ook het vaak voorkomende negatieve of zelfs agressieve gedrag van masochisten die tijdelijk geen Dominant hebben naar masochisten die wel een SM-relatie hebben is dan verklaarbaar: die ander heeft waar ik aan verslaafd ben, maar ik kan het momenteel niet krijgen. Wellicht is het mede om deze reden dat met name zij die een langdurige, gelukkige SM-relatie hebben veelvuldig te maken krijgen met aanvallen (doorgaans gelukkig slechts met woorden) door diegenen die geen, of een hele reeks mislukte of kortstondige, SM-relaties hebben. Het is goed, dit in het achterhoofd te houden wanneer iets dergelijks gebeurt. In feite hebben we hier te maken met een niet geheel toerekeningsvatbare, gedwongen afkickende "junk". Wellicht zou het ook een hoop ellende schelen als die junk zich daarvan bewust was hoewel ik betwijfel of dat enig verschil zou maken in het vertoonde gedrag.
Verder ligt er een stuk verantwoordelijkheid bij eenieder die met SM bezig is om deze verslaving binnen de perken te houden en afkickverschijnselen zoveel mogelijk te voorkomen. Waar mogelijk dient een SM-relatie dus alvorens deze (al of niet tijdelijk) te verbreken langzaam te worden afgebouwd. Steeds vaker en harder spelen leidt op den duur tot een steeds minder bevredigend resultaat en dus is het beter dat niet te doen maar de masochist voldoende pijn te geven om de verslaving in stand te houden, maar die verslaving niet tot het maximum te drijven. Wanneer dat maximum wel bereikt wordt is het verleggen van grenzen immers niet meer mogelijk: de marathonloper die zijn top heeft bereikt kan vanaf dat punt alleen nog maar gelijk blijven en op den duur bergafwaarts qua prestaties en in een SM-context is dat het punt, dat we feitelijk nooit bereiken willen.
LINK