Ik ben even benieuwd wie het allemaal zou durven ...sorry guys maar ik ben even naar de klote nog steeds......
Ik ben niet desperate hoor......hihiihii
Ik ben niet desperate hoor......hihiihii
Forumonderwerp · 750191
Onderwerp is gesloten!
Dit gebeurt meestal omdat een of meerdere personen het beleid hebben overtreden.
Het kan natuurlijk ook zijn dat er al een actieve discussie over hetzelfde onderwerp was.
Dit soort situaties zijn te voorkomen door op de hoogte te blijven van het beleid.
Wat is transseksualiteit, en wat is het niet
> Wat is transseksualiteit?
Deze FAQ houdt het pragmatisch en spreekt van transseksualiteit* als iemand geslachtsaanpassing ondergaat, ondergaan heeft*, dan wel ernstig overweegt te ondergaan.
> Wat is dan geslachtsaanpassing?
Geslachtsaanpassing houdt in dat iemand volledig gaat leven in het geslacht tegengesteld aan dat waarin de betrokkene is opgegroeid, en het lichaam zo volledig aan het nieuwe geslacht aanpast als mogelijk en verantwoord is.
> Waarom begint iemand aan geslachtsaanpassing?
Voor (bijvoorbeeld) een MV-transseksueel geldt: ‘als ik niet als vrouw geleefd heb, dan heb ik niet echt geleefd’.
Het waarom is moeilijk aan een ander uit te leggen, net zo moeilijk als waarom sommige mensen een roeping voor een bepaald beroep ervaren, of heimwee naar een bepaalde woonplaats. Transseksuele mensen beschrijven zichzelf vaak als ‘een vrouw gevangen in een mannenlichaam’ dan wel ‘een man in een vrouwenlichaam’. Zij voelen zich in hun lichaam en in de daaruit voortvloeiende geslachtsrol volkomen misplaatst en houden dat op den duur niet uit.
> Is dat gevoel niet te genezen met therapie?
Nee. Een VM-transseksueel bijvoorbeeld wil niet genezen worden van het gevoel een man te zijn, evenmin als – naar wij aannemen – enige andere mannelijke lezer van deze FAQ ‘genezen’ zou willen worden van het gevoel man te zijn. Daarom is elke vorm van therapie gedoemd te mislukken. Geslachtsaanpassing is (blijkens onderzoek*) de enige succesvolle oplossing.
> Wat is het verschil tussen transseksualiteit en travestie?
Van travestie (Engels: cross-dressing) spreken we als iemand, meestal een man, behoefte gevoelt zich geheel of gedeeltelijk te manifesteren in de kleding en de rol van het tegengestelde geslacht, zonder dat echter sprake is van geslachtsaanpassing of de wens daartoe. Een MV-travestiet voelt zich als regel niet werkelijk en volledig vrouw, en dit is het verschil met een MV-transseksueel. Overigens bestaan er wel transseksuelen die zichzelf eerder als travestiet beschouwd hebben.
In tegenstelling tot wat veel mensen geneigd zijn te denken, zijn verreweg de meeste travestieten heteroseksueel.
Zie over travestie verder:
Algemene informatie over travestie, Travestie.org
> Wat is het verschil tussen transseksualiteit en homoseksualiteit?
Tja, wat is het verschil tussen een apotheek en een hypotheek?
Een homoseksueel geeft de voorkeur aan een lid van hetzelfde geslacht als (seksuele) partner, maar heeft geen problemen met het eigen geslacht, en heeft meestal geen behoefte zich als lid van het andere geslacht te manifesteren.
Bij een transseksueel gaat het er juist om dat die niet kan aarden in het geslacht zoals dat uit de lichamelijke kenmerken lijkt voort te vloeien. Hierbij gaat het niet zozeer om de seksualiteit als wel om het leven in de juiste geslachtsrol.
De seksuele oriëntatie bij transseksuelen verschilt overigens sterk en verschuift ook vaak. Velen gedragen zich in beide geslachten heteroseksueel (sommige MV's zijn zelfs ‘vóór de oorlog’ met een vrouw getrouwd geweest en zijn later met een man getrouwd). Anderen denken in de eerste helft van hun leven dat ze homoseksueel zijn, blijven na hun aanpassing op hetzelfde geslacht vallen als ervoor, en worden dus hetero. Weer anderen vielen voor hun aanpassing op het (ogenschijnlijk) andere geslacht, maar worden erna juist homoseksueel of lesbisch.
Zie over minderheden en hun onderlinge verhouding verder:
Community and Interpersonal Differences, GenderArticles #37, door Gianna E. Israel
> Wat is het verschil tussen transseksualiteit en interseksualiteit?
Van interseksualiteit spreken we als iemand lichamelijke kenmerken van beide geslachten vertoont. Vroeger heette dit ook wel ‘hermafrodiet’, maar die term geldt thans als verouderd en misleidend.
Transseksuelen daarentegen vertonen vóór hun aanpassing als regel ondubbelzinnig kenmerken van een en hetzelfde geslacht; alleen voelen zij zich niet tot dat geslacht behoren.
Er is weleens gesuggereerd dat transseksualiteit in wezen een bijzonder geval van interseksualiteit is. Zulk spraakgebruik is echter niet algemeen gangbaar.
Zie over interseksualiteit verder:
Behandeling van Interseksualiteit, Werkgroep Transsexualiteit* en Genderdysforie Humanitas
> Wat is het verschil tussen transseksualiteit en transgenderisme?
Een transgenderist* is iemand die een gedeeltelijke geslachtsaanpassing ondergaat, bijvoorbeeld wel een behandeling met geslachtshormonen maar geen geslachtsoperatie. Sommige transgenderisten leven ook niet fulltime in de doelgeslachtsrol, maar wel als regel structureler dan travestieten.
Transgenderist is, zeker in Nederland, nog een vrij recent begrip. De Nederlandse hulpverleners staan nog wat aarzelend tegenover geslachtsaanpassende behandeling van transgenderisten. Dit begint echter te veranderen.
Zie over transgenderisten verder:
Transgenderists: When Self-Identification Challenges Transgender Stereotypes, essay door Gianna E. Israel
> Wat veroorzaakt transseksualiteit?
Dat weten we niet, luidt het wetenschappelijk verantwoorde antwoord. Over oorzaak en ware aard (etiologie) van transseksualiteit is al heel wat gespeculeerd en getheoretiseerd, echter zonder overtuigende resultaten en bewijzen.
Enkele jaren terug hebben Nederlandse onderzoekers aanwijzingen gevonden dat hersenen van MV-transseksuelen werkelijk in bepaalde opzichten een vrouwelijke structuur vertonen. Wellicht is een MV dus letterlijk ‘een vrouw in een mannelijk lichaam’. Dat hiermee echter de oorzaak van transseksualiteit achterhaald zou zijn, mogen we nog niet zeggen. Zie:
A sex difference in the human brain and its relation to transsexuality
> Is transseksualiteit erfelijk?
Nee, niets wijst erop dat transseksualiteit erfelijk is.
> Hoe vaak komt transseksualiteit voor?
Ten aanzien van de mate van voorkomen (prevalentie) van transseksualiteit zijn de laatst bekende cijfers voor Nederland: MV 1 op 12.000, VM 1 op 30.000.
Wat voorafgaat aan geslachtsaanpassing
Eerste levenshelft
Wat mag je verwachten van geslachtsaanpassing?
Beslissingsfase
Aanmelding bij genderteam
Psychologische evaluatie
Lichamelijk onderzoek
Het rode licht
Het oranje licht
Het groene licht
Eerste levenshelft
Ach, laten we het erop houden dat die buiten de reikwijdte van deze FAQ valt.
Wat mag je verwachten van geslachtsaanpassing?
Er zijn grenzen aan de mogelijkheden van geslachtsaanpassing. Al heb je nog zoveel mee (leeftijd, lichaamsbouw, houding van je van sociale omgeving enzovoorts), je zult na geslachtsaanpassing nooit zo volledig lid van het doelgeslacht worden als iemand die in dat geslacht is geboren en getogen. Het is van belang dit van tevoren te beseffen, anders wacht je een heleboel teleurstelling en frustratie.
Terreinen waar de grenzen aan de mogelijkheden zich doen gelden, zijn onder meer:
Niet elke transseksueel slaagt erin volledig passabel te worden. Dit geldt vooral voor MV's die niet heel jong zijn.
Bij MV's blijft de stem meestal een probleem (variërend van redelijk tot abominabel).
Bij MV's met gevorderde kaalheid groeit het hoofdhaar niet meer volledig terug.
Bij VM's zijn mannelijke geslachtsdelen met volledige seksuele functionaliteit vooralsnog niet haalbaar.
Het is voor transseksuelen, vooral voor MV's, moeilijker dan voor anderen een vaste relatie te krijgen.
Je kunt na een geslachtsoperatie geen kinderen krijgen. Dit is vooral voor jonge transseksuelen vaak een probleem tegenover potentiële partners die een gezin zouden willen stichten.
Sommige mensen in je naaste omgeving die je in de eerste helft van je leven gekend hebben, slagen er nooit in te wennen aan je nieuwe identiteit en voorkomen.
Factoren die van invloed zijn op een geslaagde geslachtsaanpassing, zijn onder meer:
Leeftijd: je kunt eigenlijk niet vroeg genoeg beginnen. Het is (zoals altijd) gevaarlijk te generaliseren, maar als vuistregel kan misschien gelden dat – vooral voor MV's – op een leeftijd boven ongeveer 25 jaar geen optimaal resultaat meer te verwachten is, zij het in de meeste gevallen nog wel een redelijk resultaat; boven ongeveer 50 jaar neemt ook de kans op dit laatste belangrijk af. Dat wil niet per se zeggen dat je op gevorderde leeftijd niet meer aan geslachtsaanpassing moet beginnen; wel echter dat je je dan terdege bewust moet zijn van de grenzen aan de mogelijkheden.
Zie over geslachtsaanpassing op oudere leeftijd ook:
Mid-Life Awakening, Anne Vitale PhD
En over geslachtsaanpassing op jongere leeftijd:
Transitioning early in life, Andrea ‘Jokestress’ James
Lichaamsbouw: een MV met schoenmaat 46, handen als kolenschoppen, een groot hoofd en een basstem zal moeite hebben op onbekenden als vrouw over te komen; zo ook zal een poppedeintje van een VM met schoenmaat 34 moeite hebben zich als een echte vent staande te houden tussen bomen van ‘nog echtere’ kerels. Let wel: deze mensen hoeven niet minder transseksueel te zijn dan anderen die lichamelijk wat meer mee hebben! Zij zullen het echter tijdens en na geslachtsaanpassing wél moeilijker hebben en doen er daarom goed aan zich extra af te vragen of geslachtsaanpassing werkelijk de waarde van hun leven verhoogt.
Karakter: doorzettingsvermogen, relativeringsvermogen, een minimum aan sociale vaardigheden, en andere karaktereigenschappen en vaardigheden zul je hard nodig hebben als je aan geslachtsaanpassing begint.
Beroep en werkkring: een beroep dat enigszins geschikt en gangbaar is voor het doelgeslacht, en het hebben van een werkkring bij aanvang van de geslachtsaanpassing (tenzij je heel jong bent en nog studeert), vergroten de kans op werk na de aanpassing.
Ten slotte: als je begint aan geslachtsaanpassing, zul je dat goeddeels zelf moeten doen. Van de diverse behandelaars en hulpverleners kun je alleen ondersteuning verwachten. De meesten zie je niet vaker dan eens in de drie maanden. Zij kunnen je nieuwe leven geen vorm en inhoud geven. Dat moet je zelf doen. Je staat zelf aan het roer in héél woelige wateren.
Zie over dit laatste ook:
Staying Sane and Whole While in Transition, Dallas Denny
Perseverance, GenderArticles #15, door Gianna E. Israel
Beslissingsfase
Je meent transseksueel te zijn en overweegt geslachtsaanpassing te ondergaan: niet een beslissing om de blaadjes van een bloempje uit te trekken, zo van ‘ik word vrouw, ik blijf man, ik word vrouw ...’
Mocht je jezelf in iets als ‘de beslissingsfase’ aantreffen en er niet binnen een redelijke tijd (zeg een jaar of twee) uitkomen, misschien helpt het dan je het volgende af te vragen:
Word je beter van geslachtsaanpassing, zou de rest van je leven werkelijk meer waard voor je worden? (Dat is niet hetzelfde als de vraag of je ‘echt’ transseksueel bent!)
Stel, je bent negentig jaar oud, en je zit op een bankje voor het oude-mannetjeshuis dan wel het oude-vrouwtjeshuis voor je uit te mijmeren en terug te blikken op je leven. Wat lijkt je beter en wat lijkt je erger:
‘Ik heb het geprobeerd, geslachtsaanpassing, maar het is niet geworden wat ik ervan gehoopt had.’
‘Had ik de moed maar bijeen geschraapt! Nu ben ik te oud.’
Voor hen die van tests houden, zie voorts:
COGIATI (COmbined Gender Identity And Transsexuality Inventory), Jennifer Diane Reitz
Aanmelding bij genderteam
Receptionist: ‘Goedemiddag, m[...]. Hebt u een afspraak?’
Patiënte: ‘Ja, maar ik ben eigenlijk een mevrouw; in elke geval: ik kom hier om het echt te worden ...’
Receptionist: ‘Gaat u die gang door en aan het eind links vindt u een wachtruimte, mevrouw.’
In Nederland is de medische en andere hulpverlening bij geslachtsaanpassing geconcentreerd in zogenaamde genderteams*. Een genderteam bestaat bijvoorbeeld uit de volgende leden:
psycholoog of psychiater;
endocrinoloog (internist met subspecialisme hormonenkunde);
foniater (keel-, neus- en oorarts met subspecialisme stemaangelegenheden);
plastisch chirurg;
gynaecoloog (vrouwenarts);
kaakchirurg;
algemeen coördinator en diverse ondersteunende medewerkers.
Het (in aantallen patiënten) grootste genderteam ter wereld en dus ook voornaamste van Nederland is dat van de Vrije Universiteit (VU) van Amsterdam. Het adres daarvan is:
Academisch Ziekenhuis Vrije Universiteit
Polikliniek Andrologie
De Boelelaan 1117
Postbus 7057
1007 MB Amsterdam
Telefoon (020) 444 06 27 of (020) 444 05 42, circa 10:30–16:00 uur op werkdagen
Fax (020) 444 05 02
Zie over behandeling aan de VU ook:
Behandelingsprotocol genderteam VU, Werkgroep Transsexualiteit* en Genderdysforie Humanitas
Psychologische evaluatie
Het proces van geslachtsaanpassing begint altijd met een reeks gesprekken met een psycholoog of psychiater, die in de meeste gevallen verbonden is aan een genderteam. Deze fase duurt ten minste enkele maanden, veelal en om uiteenlopende redenen echter aanzienlijk langer.
Twee soorten kandidaten hebben de neiging met de psychologische evaluatie moeite te hebben:
kandidaten die, wellicht na jarenlange innerlijke strijd, voor zichzelf besloten hebben tot geslachtsaanpassing zonder aan die beslissing nog te twijfelen, en die het liefst ‘gisteren met hormonen willen beginnen en morgen geopereerd worden’;
kandidaten die zich nog volledig in de beslissingsfase bevinden, die nog niet toe zijn aan beginnen met hormonen, maar die ook niet willen horen ‘komt u maar eens terug als u weet wat u wilt’.
Bedenk dat de psychologen en psychiaters van genderteams naast duidelijke transseksuelen (en transgenderisten) die goed over hun beslissing tot geslachtsaanpassing nagedacht hebben, ook mensen als de volgende op hun spreekuur krijgen:
transseksuelen met onrealistische verwachtingen van geslachtsaanpassing;
travestieten die zich afvragen of ze misschien transseksueel zijn;
homoseksuelen in ontkenning of verwarring;
mensen met geestelijke trauma's, zoals van seksueel misbruik als kind;
mensen met ernstige geestesstoornissen, zoals schizofrenie.
Sommige van bovenstaande condities hoeven op zich geen absolute contra-indicaties te vormen voor geslachtsaanpassing; wél echter ‘rode vlaggen’: aanleidingen om extra voorzichtig te zijn en niet over één nacht ijs te gaan.
Zie over psychologische evaluatie ook:
Are Therapists Trustable?, GenderArticles #30, door Gianna E. Israel
Lichamelijk onderzoek
Van de toelatingsprocedure tot geslachtsaanpassing maakt ook een lichamelijk onderzoek deel uit.
Het rode licht
Het ‘rode licht’, een definitieve afwijzing voor geslachtsaanpassing, geeft een genderteam voornamelijk aan kandidaten van wie in de evaluatiegesprekken is gebleken dat zij niet werkelijk transseksueel zijn (en die dat zo mogelijk zelf ook inzien), ofwel aan kandidaten die – hoewel zij misschien authentiek transseksueel te noemen zijn – hebben ingezien dat geslachtsaanpassing voor hen geen goede oplossing zou zijn.
In Nederland gaan enkele tientallen procenten van de kandidaten die zich aanmelden voor mogelijke geslachtsaanpassing, hier uiteindelijk niet aan beginnen.
Nederlandse genderteams wijzen niet snel kandidaten af die, naar zich laat aanzien, met enige reden transseksueel te noemen zijn en die zelf volharden in hun wens tot geslachtsaanpassing. Uitzondering echter vormen kandidaten bij wie om medische redenen geslachtsaanpassing een onverantwoord risico zou vormen door een aanzienlijk verhoogde overlijdenskans (‘ze kunnen niet hebben dat er dooien bij vallen’, om zo te zeggen). Zo wijst men als regel kandidaten af die een beroerte of hartaanval gehad hebben. Hoe het met deze mensen verder moet, blijft onduidelijk.
Het oranje licht
Als het genderteam, de kandidaat of beiden twijfel blijven houden aan de juistheid van geslachtsaanpassing, maar de kandidaat zelf volhardt in de wens daartoe, dan besluit het genderteam vaak na een langere evaluatiefase de kandidaat een voorzichtig begin te laten maken met geslachtsaanpassing, zij het in een vertraagd tempo. Zo schrijft men dan aan MV's vaak wel anti-mannelijk hormoon voor, maar nog geen vrouwelijk hormoon. De kandidaat kan dan binnen zekere tijd desgewenst nog stoppen met de behandeling en terugkeren naar de oude geslachtsrol zonder noemenswaardige blijvende lichamelijke veranderingen, zoals borstgroei.
Het groene licht
Als kandidaat en genderteam samen tot de conclusie komen dat geslachtsaanpassing de beste optie is, dan wordt de kandidaat in de gelegenheid gesteld hieraan te beginnen in het normale tempo, zoals verder uiteengezet in de volgende hoofdstukken. Ook in dit geval echter is het behandelingsplan erop gericht de eerste tijd stoppen met de behandeling en terugkeren naar de oude geslachtsrol mogelijk te maken met een minimum aan onomkeerbare lichamelijke veranderingen en andere ‘schade’. Het onderscheid tussen het ‘groene’ en het ‘oranje’ licht, zoals in dit hoofdstuk gepresenteerd, is dus betrekkelijk en gradueel.
Voor de meeste kandidaten is het krijgen van het groene (of oranje) licht reden tot grote vreugde!
Leven in de nieuwe geslachtsrol
Real-life experience
Omgaan
Passabiliteit
Stealth
Real-life experience
Real-life experience (RLE), voorheen real-life test (RLT) genoemd, is de kern van het behandelingsplan bij geslachtsaanpassing. Er bestaat namelijk geen psychologische test, geen lichamelijk onderzoek of wat dan ook waarmee met zekerheid uit te maken is of iemand transseksueel is (hoe we dat ook willen definiëren); en al was dat wel zo, dan nog staat te bezien of voor de betrokkene geslachtsaanpassing de aangewezen oplossing is.
De internationaal geaccepteerde uitweg uit dit dilemma is, de kandidaat in een vroeg stadium zo volledig mogelijk te laten leven in de nieuwe geslachtsrol en aldus te laten ondervinden wat de keuze voor geslachtsaanpassing in de dagelijkse praktijk inhoudt.
Komt de kandidaat erachter dat het toch niet is wat hij of zij zich voorgesteld had, of dat hij of zij het niet aankan, dan is afbreken van de behandeling mogelijk met des te minder onomkeerbare lichamelijke veranderingen en andere schade naarmate de beslissing hiertoe vroeger valt. Dit ‘afhaken’ in een vroeg stadium van het proces van geslachtsaanpassing vindt (gelukkig) minder vaak plaats dan ‘het rode licht’ in de evaluatiefase, maar het is bepaald niet zeldzaam.
Zie voor de volledige tekst van de nieuwste internationale Standards Of Care:
Standards of Care for Gender Identity Disorders, Sixth Version, Harry Benjamin International Gender Dysphoria Association (HBIGDA)
Omgaan
Omgaan (Engels: to transition) is transseksueel lingo voor: volledig en voorgoed gaan leven in de nieuwe geslachtsrol; dat wil zeggen: niet alleen de plaatselijke T&T-avond bezoeken (en al helemaal niet je ter plaatse ‘omkleden’), niet alleen winkelen in een vertrouwd deel van de stad, maar ook naar je werk, naar je vereniging, naar officiële instanties enzovoorts.
In Nederland moet je omgaan binnen drie maanden na het verstrekken van het eerste hormoonrecept. Vooral bij MV's hebben de hormonen dan nog hoegenaamd geen effect gesorteerd; zij zien er in een zo vroeg stadium vaak nog uit als een ‘een vent in vrouwenkleren’ (en worden in het openbaar veelal ook zo behandeld!). De tendens onder hulpverleners is echter om het verplichte omgaan juist nog te vervroegen.
Zie over omgaan ook:
First Time Experiences, GenderArticles #20, door Gianna E. Israel
Riding the Bus, GenderArticles #40, door Gianna E. Israel
Passabiliteit
Met passabiliteit van een transseksueel wordt bedoeld: de mate waarin de betrokkene in staat is in het openbaar over te komen als lid van het doelgeslacht zonder vragen ten aanzien van het geslacht op te roepen.
Eenvoudiger gezegd: passabiliteit is ‘of de mensen aan je zien, horen of anderszins merken dat je transseksueel bent’. Wanneer je als MV langs een bouwerij loopt en ze roepen da's een vent!, dan ben je nog niet erg passabel.
Zoals uit bovenstaand voorbeeld misschien al blijkt, beïnvloedt passabiliteit in hoge mate de kwaliteit van het leven tijdens en na geslachtsaanpassing. Het is volgens velen de cruciale succesfactor van geslachtsaanpassing. Voor jezelf ben je als MV zoveel vrouw als je je voelt; voor de meeste andere mensen echter ben je zoveel vrouw als je eruitziet.
Passabiliteit komt met de tijd. Transseksuelen die pas omgegaan zijn, zijn vrijwel zonder uitzondering nog niet erg passabel (bijna per definitie, eigenlijk). Zij die hun geslachtsaanpassing bijvoorbeeld tien jaar achter de rug hebben, zijn meestal – hoewel niet altijd – ten minste redelijk passabel.
Zie over passabiliteit verder:
The Issue Of Passing, Jennifer Diane Reitz
Passing Perfect, GenderArticles #8, door Gianna E. Israel
On the Importance of Passing, Diane Wilson*
Self-acceptance, , Andrea ‘Jokestress’ James
Stealth
De Engelse term stealth – spreek uit: [stelq], het rijmt op wealth – staat voor een leven met een transseksuele achtergrond waar vrijwel niemand van weet: vrienden en kennissen niet, buren en collega's niet, soms zelfs een levenspartner of andere vaste relatie niet.
Uiteraard is stealth alleen een optie als je heel erg passabel bent, en dus meestal pas nadat je het proces van geslachtsaanpassing geheel voltooid of zelfs al jaren achter de rug hebt.
Stealth heeft voor- en nadelen. Voordeel is dat als niemand van je achtergrond weet, je pas echt een leven als lid van het nieuwe geslacht leidt. Mensen die ervan weten, zijn namelijk vaak eenvoudigweg niet in staat je als volwaardig lid van je geslacht te zien, zelfs al zijn ze in beginsel van goede wil. Nadeel van stealth is echter dat, áls iemand eens achter je verleden komt, je hele leven als een kaartenhuis ineen kan storten.
Zie over stealth ook:
Stealth or Storm?, GenderArticles #53, door Gianna E. Israel
Post-op Living, GenderArticles #5, door Gianna E. Israel
Lichamelijke aanpassingen man-naar-vrouw 🇲🇻
Vaste onderdelen MV
Optionele onderdelen MV
Hulpmiddelen en prothesen MV
Deze FAQ behandelt de lichamelijke aanpassingen apart voor MV en VM. Bovendien verdelen we ze in vaste en optionele onderdelen. Met ‘vaste’ onderdelen bedoelen we aanpassingen die vrijwel iedere transseksueel ondergaat; met ‘optionele’ onderdelen bedoelen we aanpassingen die de een wel, de ander niet nodig heeft, althans verkiest te ondergaan. Dit onderscheid in vaste en optionele onderdelen dienen we niet te strikt te nemen; de tendens van de laatste tijd is juist richting zorg op maat. Voor transgenderisten vervaagt dit onderscheid nog verder.
Vaste onderdelen MV
Hormoonbehandeling MV
Verwijdering gezichtsbeharing
Spraakles (logopedie) MV
Geslachtsoperatie MV (vaginoplastiek)
Hormoonbehandeling MV
Hormoonbehandeling vormt de kern van de lichamelijke geslachtsaanpassing. Vrijwel alle geslachtskenmerken waaraan we menen te merken of iemand een man dan wel een vrouw is, worden gereguleerd door geslachtshormonen. Deze kenmerken zijn deels omkeerbaar door toediening van hormonen van het geslacht tegengesteld aan het lichamelijk geboortegeslacht. Deels echter zijn deze kenmerken onomkeerbaar. In wezen beogen alle andere lichamelijke aanpassingen dan hormoonbehandeling te voorzien in de onomkeerbare effecten van geslachtshormonen.
De in Nederland als regel voorgeschreven hormoonbehandeling voor MV's omvat:
een anti-mannelijk hormoon, meestal Androcur (pillen, werkzame stof: cyproteronacetaat) gedurende de pre-operatieve fase en veelal nog enkele jaren daarna;
het vrouwelijk hormoon oestrogeen, en wel in de vorm van pleisters (werkzame stof estradiol) ofwel pillen (werkzame stof meestal ethinylestradiol); deze behandeling is in principe levenslang.
De belangrijkste lichamelijke effecten van hormoonbehandeling bij MV's zijn:
De onderhuidse vetverdeling verandert in vrouwelijke richting. Het gezicht wordt ronder en zachter, de heupen worden breder, de benen worden minder knokig enzovoorts. Hierdoor ontstaat geleidelijk een authentiek vrouwelijk aanzien.
Vrouwelijke borstgroei treedt op.
De mogelijkheid tot stijf worden (erectie) en zaadlozing (ejaculatie) vermindert of verdwijnt.
De spieren slinken en de spierkracht neemt af.
De huid wordt zachter en minder vettig.
Lichaamsbeharing neemt af (verdwijnt echter meestal niet helemaal).
Eventuele kaalheid (alopecia) wordt voorkomen of wordt niet meer erger. Beginnende kaalheid groeit vaak nog geheel of gedeeltelijk terug.
Helaas heeft hormoonbehandeling bij MV's hoegenaamd geen invloed op:
de stem (want ‘de baard in de keel’ is onomkeerbaar);
de botten (als je twee meter lang bent, dan blijf je dat en word je een boom van een meid);
de gezichtsbeharing;
gevorderde kaalheid (deze stopt wel, maar groeit niet meer volledig terug);
de geslachtsorganen.
Zoals alle geneesmiddelen kunnen geslachtshormonen ook bijwerkingen vertonen. Dit verschilt sterk van patiënte tot patiënte. Deze FAQ gaat hier verder niet op in.
Zie over MV-hormoonbehandeling verder:
FAQ: Hormone Therapy for M2F Transsexuals, Confluence Publications (Valerie Lambert)
en over beginnen met hormonen in het algemeen:
Starting Hormones, GenderArticles #7, door Gianna E. Israel
Verwijdering gezichtsbeharing
Dit is een voor de buitenwacht weinig spectaculair onderdeel, dat echter voor de heel veel MV's de meeste inspanning, doorzettingsvermogen en geld kost. Voor een zogenaamde ‘Lubbersbaard’* mag je rekening houden met vier tot acht jaar elektrisch epileren!
Elektrische epilatie
De traditionele, beproefde methode voor verwijdering van de gezichtsbeharing is elektrische epilatie (Engels: electrolysis). Hierbij wordt langs de haarschacht een naald in het haarzakje (follikel) gestoken en door middel van een elektrische stroom, die enkele seconden aanhoudt, de haarwortel vernietigd. Dit moet dus haar voor haar gebeuren. Bovendien komt een deel van de behandelde haren toch terug en komen in een behandeld stuk huid ook weer andere haren te voorschijn, die bij een vorige behandeling in ruste waren. Daardoor is elektrische epilatie meestal een bijzonder langdurig proces. Daarbij is het verre van pijnloos, ondanks een zelf aan te brengen gedeeltelijke plaatselijke verdoving (Emla, lidocaïne). De totale kosten kunnen tot tienduizenden euro's toe belopen.
Haarverwijdering met licht
Een recent alternatief is behandeling door middel van krachtig licht (ook wel ‘laser’ genoemd, hoewel het geen echte laser betreft). Dit bevindt zich echter deels nog in het experimentele stadium. Zowel de effectiviteit (in hoeverre de haren werkelijk voorgoed wegblijven) alsook de bijwerkingen (in hoeverre de huid er blijvende schade van ondervindt) zijn nog wat onduidelijk. Ook wordt de behandeling niet altijd vergoed door de zorgverzekeraars.
Zie verder over haarverwijdering:
Hair removal, Andrea ‘Jokestress’ James (zeer uitgebreid)
Hair Today, Gone Tomorrow, Marian Segal
Spraakles (logopedie) MV
Doordat ‘de baard in de keel’ onomkeerbaar is en geslachtshormonen bij MV's hoegenaamd geen invloed op de stem hebben, blijft de stem vaak hét zwakke punt van MV's, ook van velen die op het oog zeer passabel zijn. Reacties van buitenstaanders als ‘ik dacht dat je een vrouw was, totdat je je mond opendeed’ zijn helaas geen uitzondering.
Je kunt door middel van spraakles wel leren je stem anders te gebruiken en aldus een redelijk vrouwelijk klinkende stem bereiken, vooral als je stem van nature niet al te laag was, bijvoorbeeld tenor. Ook te leren zijn zaken als intonatie en woordkeuze (‘ik moet even mijn neus poederen’, niet ‘ik moet zeiken als een berin’).
Zie over stemaanpassing ook:
How to Develop a Female Voice, Melanie Anne Phillips
Geslachtsoperatie MV (vaginoplastiek)
Voor de (uiteraard onomkeerbare) operatie waarbij een plastisch chirurg de geslachtsdelen omvormt tot vrouwelijke, komt een MV volgens de internationale Standards Of Care pas in aanmerking na ten minste een jaar real-life experience, en in Nederland als regel pas ten minste anderhalf jaar nadat zij is begonnen met het vrouwelijk hormoon oestrogeen.
Een geslachtsoperatie (Engels: sex reassignment surgery, SRS) bij MV omvat:
constructie van een ‘neovagina’, van binnen meestal bekleed met de huid van de vroegere penis;
constructie van een clitoris (uit eikel en peniszenuw) met gevoel en met als regel de mogelijkheid van orgasme;
verplaatsing en inkorting van de urinebuis (urethra), waardoor normaal vrouwelijk urineren mogelijk is;
vorming van grote schaamlippen (labia maiora) uit de huid van de balzak (scrotum);
amputatie van niet-hergebruikte mannelijke weefseldelen, zoals de teelballen (testikels).
Dit alles vindt plaats in één operatie van ongeveer twee en een half uur bij een ziekenhuisverblijf van ongeveer negen dagen. Als een MV geen correcties op het resultaat en geen andere operaties nodig heeft, dan behelst de geslachtsoperatie de enige ziekenhuisopname in het kader van een MV-geslachtsaanpassing.
Het resultaat is op het oog nauwelijks te onderscheiden van normale vrouwelijke geslachtsdelen en is meestal zonder problemen bruikbaar voor normaal seksueel verkeer. Vrijwel de enige wezenlijke tekortkoming is het ontbreken van voldoende spontane vochtafscheiding. Als gevolg daarvan is meestal bij seksueel verkeer een glijmiddel noodzakelijk. Voorts is enig onderhoud nodig, namelijk spoelen (want de neovagina is niet zelfreinigend) en openhouden met een dilator. Zie over de nazorg ook Hulpmiddelen en prothesen MV.
Zie voor (veel) meer informatie over de MV-geslachtsoperatie:
Sex Reassignment Surgery, Anne A. Lawrence, MD
Sex Reassignment Surgery for Male-to-Female Transsexuals, Andrea ‘Jokestress’ James
Optionele onderdelen MV
Borstvergroting (mamma-augmentatie)
Labiaplastiek
Adamsappelreductie
Stemoperatie
Kaakchirurgie (osteotomie)
Plastische gelaatschirurgie
Borstvergroting (mamma-augmentatie)
Als de hormoonbehandeling tot onvoldoende borstgroei geleid heeft, is vergroting mogelijk door middel van implantaten, op dezelfde wijze als dit gedaan wordt bij niet-transseksuele vrouwen die hun borsten te klein vinden. Deze implantaten moeten om de ongeveer tien jaar vervangen worden. Over de risico's van deze ingreep is nog wat onduidelijkheid en hieraan is de afgelopen jaren in de media veel aandacht besteed.
Met kleine borsten, bijvoorbeeld een A- of AA-cupje, heeft de een totaal geen probleem, de ander wel. Borstvergroting kan voor de laatsten een positieve impuls voor het zelfgevoel betekenen. Zij heeft echter hoegenaamd geen invloed op de passabiliteit.
Bij patiënten die hiervoor kiezen, wordt borstvergroting meestal samen met de geslachtsoperatie uitgevoerd. Het kan echter desgewenst ook later nog.
Labiaplastiek
Vroeger heette dit in Nederland gewoon ‘een correctie omdat je kruisje de eerste keer niet helemaal goed uit de verf gekomen is’. De Amerikanen hebben hiervoor echter de fraaie Engelse term labiaplasty bedacht. Vaak willen de schaamlippen niet goed sluiten, zijn ze te groot of is er iets anders mis. Doordat namelijk de plastisch chirurg niet met stopverf maar met levend weefsel werkt, is het resultaat bij iedereen anders en nooit precies te modelleren of te voorspellen, maar veelal wel te corrigeren.
Desgewenst kan de plastisch chirurg ook kleine schaamlippen (labia minora) construeren, wat bij de initiële geslachtsoperatie meestal niet lukt.
Adamsappelreductie
Beter een lege dop dan een half ei voorop je nek. Een opvallende adamsappel kan een dodelijk weggevertje voor een overigens heel passabele MV zijn. Een reductie-operatie (Engels: tracheal shave) is een betrekkelijk routinematige ingreep.
Stemoperatie
De stem van MV's verandert niet door de hormonen. Voor hen wier stem ook na spraakles niet redelijk passabel te noemen is, is er de mogelijkheid van operatie aan de stembanden, waarbij die aangespannen of ingekort worden.
Hoewel in dit soort operaties snel vooruitgang geboekt wordt, vormen zij nog een aanzienlijk risico. Soms mislukt het en kan de patiënte helemaal niet of niet goed meer praten. In andere gevallen is het resultaat niet om over naar huis te schrijven, bijvoorbeeld eerder hees dan hoger, of is er nauwelijks verschil te horen. Vooralsnog is deze operatie een laatste redmiddel voor hopeloze basstemmen.
Zie verder over stemoperatie:
Vocal Feminization: Surgery, Andrea ‘Jokestress’ James
Kaakchirurgie (osteotomie)
Cowboy Henk
Je gezicht is het eerste gezicht. Vierkante ‘Cowboy Henk’ kaakhoeken, een sterk vooruitstekende kin of een lang paardengezicht kunnen ernstig afbreuk doen aan je passabiliteit. Soms kan dan een kaakchirurg voor een opmerkelijke verbetering zorgen door bot van de boven- of onderkaak weg te nemen. De mogelijkheden verschillen echter sterk van persoon tot persoon; voor sommigen kan de kaakchirurg niets nuttigs doen, ook al is hun gezicht misschien te grof.
Plastische gelaatschirurgie
Hieronder vallen ingrepen zoals het verkleinen van een te grote neus (rinoplastiek).
Zie over kaakchirurgie en plastische gelaatschirurgie ook (met een voor/na-beeld):
Facial Feminization for Transgendered Women, Andrea ‘Jokestress’ James
Hulpmiddelen en prothesen MV
Dilator
Zitring
Pruik of haarstukje
Dilator
Na de constructie van de neovagina is deze als regel nog te nauw voor geslachtsverkeer en moet zij opgerekt worden. MV's zonder regelmatig geslachtsverkeer dienen ook later de vagina open te houden, anders kan deze dichtschrompelen en is dan niet meer te openen (anders dan door een geheel nieuwe geslachtsoperatie volgens een tweede-keusmethode)!
Als dilator voor dit doel kan een gewone vibrator dienen, liefst een die niet penisvormig (zoals de meeste) is maar ‘raketvormig’ en ongeveer 3 cm dik.
Sets dilatoren met geleidelijk oplopende diameter zijn verkrijgbaar (zij het wel duur) via:
Stentsitive (tm) Delrin Stents, Intelligence Engineering, LLC
Zie over dilatie ook:
The Dilation FAQ, eveneens van Intelligence Engineering, LLC
Zitring
Na een geslachtsoperatie zie je een maandje lang het zitten niet zitten. Dan biedt een zitring verlichting. Deze ziet eruit als een zwembandje en is voor enkele tientallen euro's te koop bij de speciaalzaak in medische hulpmiddelen, of te huur bij de thuiszorgwinkel voor mensen die lid zijn van de kruisvereniging. Het is aan te raden voor een zitring te zorgen voordat je het ziekenhuis ingaat.
Pruik of haarstukje
Als een MV gevorderde kaalheid vertoont wanneer ze met hormonen begint, dan groeit dat meestal niet meer volledig terug en moet ze de rest van haar leven een pruik of haarstukje dragen.
Neem er dan een van goede kwaliteit. Die kost flink wat geld: echter ongeveer evenveel als gedurende de levensduur van zo'n pruik – enkele jaren – menige vrouw aan haar kapper kwijt is.
Het is niet aan te bevelen een pruik te dragen als je wel vol haar hebt; dat kenmerkt een beetje de beginnende transseksueel. Een pruik is een prothese en je draagt zo'n theemuts niet voor je lol.
Zie verder over pruiken en haarstukjes:
Hairpieces and wigs, Andrea ‘Jokestress’ James
Lichamelijke aanpassingen vrouw-naar-man (VM)
Vaste onderdelen VM
Optionele onderdelen VM
Hulpmiddelen en prothesen VM
Vaste onderdelen VM
Hormoonbehandeling VM
Borstverwijdering (mastectomie)
Baarmoederverwijdering (hysterectomie)
Urinebuisverlenging en balzakconstructie
Hormoonbehandeling VM
Zie ook de algemene inleiding aan het begin van de paragraaf over hormoonbehandeling MV.
De in Nederland als regel voorgeschreven hormoonbehandeling voor VM's omvat toediening van het mannelijk hormoon testosteron. Hiervan bestaan verschillende toedieningsvormen, waaronder injecties en pillen.
De belangrijkste lichamelijke effecten van hormoonbehandeling bij VM's zijn:
Je krijgt ‘de baard in de keel’: een echte mannelijk-lage stem.
De onderhuidse vetverdeling verandert in mannelijke richting. Met name de gelaatstrekken worden scherper. Hierdoor ontstaat al snel een authentiek mannelijk aanzien.
De menstruatie stopt.
De zin in seks (libido) neemt toe.
De clitoris wordt groter: circa twee tot volgens sommigen wel zeven centimeter.
De spierkracht neemt toe, vooral als je traint.
De huid wordt ruwer en vettiger.
Je krijgt baardgroei op het gezicht.
Je krijgt lichaamsbeharing ofwel deze neemt toe.
Minder leuk: je kunt, evenals vele niet-transseksuele mannen, kaal worden.
Helaas heeft hormoonbehandeling bij VM's hoegenaamd geen invloed op:
de botten (als je 1,50 meter kort bent, dan blijf je dat en word je een kabouterachtig mannetje);
de borsten en hun omvang (wel kunnen die wat slapper worden en daardoor kleiner lijken);
de geslachtsorganen (afgezien van een grotere clitoris).
Zoals alle geneesmiddelen kunnen geslachtshormonen ook bijwerkingen vertonen. Dit verschilt sterk van patiënt tot patiënt. Deze FAQ gaat hier verder niet op in.
Zie over VM-hormoonbehandeling verder:
FAQ: Hormone Therapy for F2M Transsexuals, Confluence Publications (Valerie Lambert)
en over beginnen met hormonen in het algemeen:
Starting Hormones, GenderArticles #7, door Gianna E. Israel
Borstverwijdering (mastectomie)
Dit is voor een VM de eerste operatieve ingreep. Hij komt hiervoor in aanmerking na ongeveer een jaar real-life experience. De uitdaging voor de plastisch chirurg is vooral, littekens tot een minimum te beperken. Dit is tegenwoordig goed mogelijk.
Baarmoederverwijdering (hysterectomie)
Deze ingreep, voor een VM meestal de tweede, is in wezen dezelfde als die om uiteenlopende redenen ook veel bij (niet-transseksuele) vrouwen wordt uitgevoerd.
Urinebuisverlenging en balzakconstructie
Mannelijke urinewegen
Dit is voor een VM als regel de derde operatieve ingreep. Verlenging van het vaste deel (pars fixa) van de urinebuis (urethra) is een verre van eenvoudige operatie. Bij de thans gangbare techniek van de ‘Boumanflap’* wordt de verlenging gevormd uit een opgerold deel van de vroegere binnenbekleding met slijmvlies van de vagina.
Tijdens deze ingreep wordt tevens de vagina zo ver mogelijk gesloten. Het volledig verwijderen van het slijmvlies in de vagina zou een tamelijk riskante procedure zijn, die door overvloedig bloedverlies het welslagen van de urinebuisverlenging in gevaar zou brengen. Het slijmvlies dat niet gebruikt wordt voor de Boumanflap, blijft daarom zitten en om de productie ervan af te voeren, blijft de vagina bestaan als een klein gaatje van ongeveer een halve centimeter doorsnede.
Tamelijk veel voorkomende complicaties zijn lekkages (fistels) aan de urinewegen en vernauwingen daarvan.
In dezelfde operatie vormt de plastisch chirurg een balzak (scrotum) uit de grote schaamlippen (labia maiora). Daarin worden testikelprothesen geplaatst. Het geheel ziet er authentiek uit – op het ontbreken van een penis na.
Optionele onderdelen VM
Metaidoioplastiek
Penisconstructie (falloplastiek)
Spraakles (logopedie) VM
Metaidoioplastiek
Metaidoioplastiek* – een mooi loeimoeilijk woord voor het Nationaal Dictee – staat voor de plastisch-chirurgische vorming van een piepklein penisje uit de clitoris. Deze laatste wordt door de hormoonbehandeling al wel groter. Met een beetje geluk kan de patiënt dan nét met een broek aan staand plassen, iets wat VM's heel belangrijk vinden.
Een praktisch voordeel van metaidoioplastiek is, dat zij de mogelijkheid van een latere penisconstructie openlaat (voor het geval dat de toekomst op dit gebied doorbraken brengt).
Bij patiënten die voor deze optie kiezen, wordt zij meestal gecombineerd met de urinebuisverlenging.
Penisconstructie (falloplastiek)
Van alle operatieve ingrepen in het kader van geslachtsaanpassing is dit misschien wel de meest riskante, in de zin van: die het vaakst mislukt dan wel op zijn minst ernstige complicaties geeft. Om deze reden zien veel VM's van deze laatste stap af en laten het bij metaidoioplastiek of zelfs bij urinebuisverlenging zonder mogelijkheid van staand plassen.
Wel zijn de technieken voor penisconstructie sterk in ontwikkeling. Bij de thans beste technieken wordt een ‘flap’ van huid plus onderliggend weefsel afkomstig van elders op het lichaam, veelal onder- of bovenarm, opgerold zodanig dat de binnenzijde als verlenging van de urinebuis (pars pendulans) dient. Staand plassen is daardoor mogelijk. De plastisch chirurg maakt ook een eikel (Latijn: glans). Het eindresultaat kan er heel realistisch uitzien. Ook krijgt de patiënt meestal gevoel in de penis, zij het dat dit als regel ‘tactiel’ gevoel is, dat wil zeggen: je voelt alleen aanraking en bij verwonding pijn, maar je krijgt geen erotisch gevoel.
Deze penis kan nog geen erectie krijgen. Er kan in een latere operatie een erectieprothese in de penis aangebracht worden, mits de patient gevoel in de penis heeft. Deze prothesen brengen echter een hoog risico op complicaties met zich mee.
Nog een nadeel van penisconstructie volgens de huidige technieken is het veelal afzichtelijke litteken op de plaats waarvan de huidflap ten behoeve van de penis genomen is, vooral als dit een tamelijk zichtbare plaats is zoals een onderarm.
Spraakles (logopedie) VM
VM's krijgen van hun hormonen ‘de baard in de keel’. Daardoor is voor hen spraakles lang niet zo hard nodig als voor MV's. Het kan echter voor sommigen toch nuttig zijn om verbetering te brengen in zaken als resonans, intonatie en woordkeus.
Hulpmiddelen en prothesen VM
Hesje
Penisprothese
Zitring
Hesje
Dit is een hulpmiddel voor het ‘platbinden’ van de borsten bij VM's bij wie de borsten nog niet geamputeerd zijn (uiteraard des te harder nodig naarmate je grotere borsten hebt).
Nota bene: Onoordeelkundig wegbinden van borsten kan leiden tot schade die ook na de borstamputatie zichtbaar of merkbaar blijft.
Penisprothese
Dit is een prothese als regel van siliconen, veelal ook voorzien van een balzak (scrotum).
Zitring
Ook voor VM's biedt na een geslachtsoperatie een zitring verlichting bij het zitten.
Niet-lichamelijke aspecten
Sociale aspecten
Juridische aspecten
Financiële aspecten
Sociale aspecten
Nieuwe voornaam kiezen
Aanzeggen
Vaste relaties
Werk
Acceptatie
Nieuwe voornaam kiezen
Kies tijdig een nieuwe voornaam voor jezelf, namelijk voordat iemand vraagt wat je naam in je nieuwe geslachtsrol is en je met je mond vol tanden staat. Het is voorts niet aan te raden uit besluiteloosheid je omgeving meer dan eenmaal met een nieuwe naam voor je te confronteren.
Je mag als transseksueel elke voornaam of reeks voornamen kiezen die aanvaardbaar zou zijn voor een pasgeboren baby van hetzelfde geslacht als je doelgeslacht. In Nederland vormt geslachtsaanpassing echter geen grond voor het wijzigen van de achternaam.
Tip: Als je moeite hebt met het kiezen van een nieuwe voornaam voor jezelf, koop dan een of ander Woordenboek Van Voornamen en kies daaruit de meest geschikte naam die begint met dezelfde letter als je oude naam.
Zie voor overwegingen bij het kiezen van een naam ook:
Name Choosing for Transgendered Women, door Andrea ‘Jokestress’ James (alleen MV)
Names, GenderArticles #1, door Gianna E. Israel
Aanzeggen
‘Ik moet je iets vertellen. Ik ben transseksueel en ga binnenkort verder als vrouw door het leven.’
Een mededeling als bovenstaand ontlokt bij mensen in je omgeving zéér uiteenlopende reacties, variërend van ‘ach ja, dat verbaast me eigenlijk niets’ tot bijkans van de stoel vallen toe (zeg het nooit tegen iemand die nog staat).
Het is in elk geval veel beter het de mensen in je omgeving (familie, vrienden, collega's, buren, winkeliers enzovoorts) zelf te vertellen dan dat ze het bij geruchte horen of je onvoorbereid in je nieuwe gedaante tegen het lijf lopen.
Voor de meest directe ‘naastbestaanden’ van een transseksueel, te weten levenspartner, ouders, kinderen en siblings (broers/zussen), kan geslachtsaanpassing diep in hun eigen leven ingrijpen en een heel verwerkingsproces vereisen. Helaas slagen sommigen er niet in dit proces in goede orde te voltooien, de situatie te accepteren en eraan te wennen. Zo zijn er zelfs wel ouders die hun transseksuele kind verstoten. Bovendien is van tevoren niet in te schatten wie hoe zal reageren.
Voor hulp en steun specifiek aan de naastbestaanden van transseksuele mensen bestaat in Nederland de zelfhulpgroep
Erkenning.
Zie over aanzeggen en over reacties van de sociale omgeving ook de volgende artikelen van Gianna E. Israel:
Telling Parents, GenderArticles #3
Problem Parents, GenderArticles #13
A Parent's Dilemma, the Transgender Child
Talking with your Children about Gender Identity Issues
Impact on Children, GenderArticles #17
Vaste relaties
Vaste relaties zijn te onderscheiden in ‘oude’ en ‘nieuwe’ relaties, alnaargelang de relatie al bestond toen de transseksuele partner nog in de oude geslachtsrol leefde.
Oude relaties
Veel transseksuelen gaan in de eerste helft van hun leven vaste relaties aan, gaan samenwonen, trouwen, en krijgen vaak kinderen, voordat zij besluiten tot geslachtsaanpassing, voordat zij hier serieus over gingen nadenken, of zelfs voordat zij ontdekten dat hun gevoel anders te zijn dan anderen te duiden is als transseksualiteit. Oudere transseksuelen zijn vaak nog getrouwd voordat de begrippen transseksualiteit en geslachtsaanpassing zelfs maar bekend waren.
Soms blijven de partners in een oude relatie bij elkaar tijdens en na de geslachtsaanpassing van een van hen; vaker echter gaan zij uiteen, al dan niet als goede vrienden. Bij elkaar blijven kan trouwens ook nadelen hebben voor de ontwikkeling als lid van het nieuwe geslacht van de transseksuele partner. Het werkt eigenlijk alleen als de partner de geslachtsaanpassing van de ander volledig accepteert, dus niet op een basis van ‘ik had het eigenlijk liever anders gewild’.
Zie over oude relaties ook:
Remaining Friends, GenderArticles #58, door Gianna E. Israel
Nieuwe relaties
Het vinden van een vaste heteroseksuele relatie is voor transseksuele mensen over het algemeen lastiger dan voor anderen. Dat geldt vooral voor MV's, meer dan voor VM's. Vrouwen zijn namelijk flexibeler in relaties en zijn eerder geneigd een VM als partner te accepteren dan mannen een MV. Relatief veel MV's hebben een lesbische relatie met een vrouwelijke partner. Sommige VM's hebben een homoseksuele relatie met een man.
Zie over het vinden van nieuwe relaties ook:
Singles Scene, GenderArticles #12, door Gianna E. Israel
First Romantic Date, GenderArticles #49, door Gianna E. Israel
Werk
Was het zo'n tien jaar geleden nog schering en inslag dat een transformerende MV met een baan ontslagen werd, de laatste jaren is dit in gunstige zin veranderd. Als je nu een baan hebt die uitgevoerd kan worden door een lid van het doelgeslacht, dan kun je er meestal in slagen die te behouden. Uitzondering vormen echter MV's in typische ‘mannenberoepen’, zoals bouwvakster, verwarmingsmonteuse, constructielasster. VM's slagen er vaker dan MV's in hun baan te behouden.
Een vuistregel wil dat, als je geen werk hebt bij de aanvang van je geslachtsaanpassing (en te oud bent voor eeuwige student), je het moeilijk zult hebben werk te vinden tijdens of kort na de aanpassing.
Overigens is het vinden van werk voor een transseksueel niet zo heel anders dan voor andere mensen met een ‘vlekje’ op hun curriculum vitae. De huidige schaarste aan personeel op de arbeidsmarkt werkt natuurlijk in hun voordeel.
Zie over het behouden of vinden van werk ook:
Work transition for transgendered women, door Andrea ‘Jokestress’ James (alleen over MV)
Employment, GenderArticles #18, door Gianna E. Israel
Acceptatie
‘Acceptatie’ speelt bij transseksualiteit een andere rol en heeft een andere dimensie dan bij andere minderheidskwesties zoals travestie en homoseksualiteit. Het gaat er namelijk niet zozeer om dat de sociale omgeving accepteert wat een transseksueel doet, bijvoorbeeld dat een MV voortaan in vrouwenkleren komt, maar bovenal dat men begrijpt en accepteert wat deze is, dus dat een (getransformeerde) MV-transseksueel een vrouw is.
Sommige mensen blijken wel in staat en bereid tot het eerste, maar niet tot het tweede. Zij leggen een houding aan de dag van (bij een MV) ‘ik zal je niets in de weg leggen, maar je moet me niet vragen je als een vrouw te zien’ of (bij een VM) ‘je bent misschien geen vrouw meer, maar daarmee ben je voor mij nog geen man’. Soms vragen ze zelfs: ‘Is het ook goed als ik jou als méns accepteer?’ Voor deze houding wordt wel de term ‘pseudo-acceptatie’ gebruikt.
Juridische aspecten
Personalia laten veranderen
Juridische voornaamswijziging
Juridische geslachtswijziging
Personalia laten veranderen
Als Petra Jansen haar vertering moet betalen met een betaalpas of credit card waar nog ‘de heer P. Jansen’ op staat, dan is dat niet leuk en het kan tot allerlei vervelende situaties en reacties leiden. Zo ook als Petra haar voordeur deelt met buren die post geadresseerd aan ene hun onbekende ‘Peter Jansen’ oprapen. Dat moet dus allemaal veranderd worden.
Gelukkig gebruiken de meeste bedrijven en instellingen de geslachtsaanduiding in hun bestanden alleen om uit te maken of ze je als ‘de heer’ dan wel als ‘mevrouw’ aanschrijven, en zal het ze een zorg zijn als je ze verzoekt dit te wijzigen. Iets meer moeite kost het als regel bij banken en andere financiële instellingen, maar ook daar wil het in een vroeg stadium wel lukken.
Voor legitimatiebewijzen zoals een paspoort en andere officiële documenten is echter een juridische voornaams- en geslachtswijziging nodig.
Juridische voornaamswijziging
Desgewenst kun je na een maand of negen real-life experience apart je voornaam (maar nog niet je officiële geslacht) laten wijzigen. Als je een rijbewijs hebt, kun je dat vernieuwen en je daarmee legitimeren, want op een Nederlands rijbewijs staat geen geslacht. De procedure van juridische voornaamswijziging kost enkele honderden euro's.
Als aparte procedure is juridische voornaamswijziging optioneel. Je kunt ook in één moeite door en voor hetzelfde geld je officiële voornaam laten wijzigen samen met je juridisch geslacht.
Juridische geslachtswijziging
Wijziging van het officiële geslacht in de burgerlijke stand is in Nederland sinds 1985 bij wet geregeld (in tegenstelling tot vele overigens voor beschaafd doorgaande landen, dus daarmee mogen we ons gelukkig prijzen). Het is echter pas mogelijk na de geslachtsoperatie, dus als je reeds minstens anderhalf tot twee jaar in de nieuwe geslachtsrol leeft. Voor de procedure heb je een advocaat/procureur nodig en het kost enkele honderden euro's. Je kunt wel in één moeite door je voornaam officieel laten wijzigen, zo je dit niet al eerder gedaan hebt.
Zie hierover verder:
De juridische naamswijziging en geslachtswijziging, Saskia
Financiële aspecten
Zorgverzekering
Nieuwe garderobe
Fiscale aspecten
Zorgverzekering
In Nederland vergoeden de zorgverzekeraars (ziekenfondsen dan wel particuliere ziektekostenverzekeraars) de meeste kosten in het kader van geslachtsaanpassing, als regel in elk geval:
hormoonbehandeling (‘medicijnen op voorschrift van specialist’);
spraakles;
alle geslachtsoperaties en eventuele correcties daarop;
borstvergroting;
andere operatieve ingrepen, zoals adamsappelreductie en kaakchirurgie.
De volgende kosten in het kader van geslachtsaanpassing echter worden niet altijd of niet volledig vergoed:
consulten bij een psycholoog;
elektrische epilatie: alle ziekenfondsen en sommige particuliere zorgverzekeraars vergoeden dit tot een maximum van ongeveer zevenduizend euro (voorheen: 15.000 gulden = 6807 euro); andere particuliere zorgverzekeraars vergoeden dit in het geheel niet of tot een laag bedrag;
verwijdering van gezichtsbeharing met licht (‘laser’): deze nieuwe vorm van behandeling staat momenteel sterk in de belangstelling en ook de situatie ten aanzien van vergoeding is op het moment in beweging;
pruik of haarstukje: veelal is het maximumbedrag aan de lage kant of de eigen bijdrage aanzienlijk.
Zie over financiële aspecten van geslachtsaanpassing ook:
Financing transition for transsexual women, door Andrea ‘Jokestress’ James (alleen over MV).
Nieuwe garderobe
Als ooit je huis volledig afgebrand is, dan weet je wat de aanschaf van een gehele nieuwe garderobe plus toebehoren kost; zo niet, dan schat je de kosten daarvan al snel een orde van grootte te laag. Heb je een baan waarin je je ‘zakelijk verzorgd’ dient te presenteren aan klanten of andere relaties, denk dan aan minstens vijfduizend euro! Komt het er minder op aan, dan kan het natuurlijk veel goedkoper. Toch loopt het altijd harder op dan je denkt.
Tip: Een kleuranalyse en eventueel een stijlanalyse bij een ‘image consultant’ van een organisatie als Color Me Beautiful kan helpen bij het samenstellen van een goede garderobe. Een kleuranalyse kost circa honderd euro. De slogan ‘als je er één miskoop mee uitspaart, heb je het geld eruit’ bevat veel waarheid.
De uiterlijke presentatie van transseksuelen laat vaak fasen zien. Zo is bij beginnende MV's, die net omgegaan zijn of nog niet eens, de hyperfeminiene fase berucht: (te) korte rokken, (te) hoge hakken, uitgaanskleding bij niet-uitgaansgelegenheden, enzovoorts. Daarop volgt als reactie vaak een ‘hypofeminiene fase’, waarin zij weinig anders meer draagt dan spijkerbroeken. Uiteindelijk vindt zo'n MV dan een eigen stijl die bij haar past – net als andere vrouwen. Al zulke verworpen experimenten kosten echter wel een hoop extra geld.
Fiscale aspecten
In beginsel zijn alle medische kosten in het kader van geslachtsaanpassing aftrekbaar voor de inkomstenbelasting als ‘buitengewone uitgaven’, dus als deel van de ‘persoonsgebonden aftrek’ (voorheen: ‘buitengewone lasten’) in box 1. In de gemaakte kosten telt de premie voor de zorgverzekering mee, maar niet de kosten die reeds door de verzekering vergoed zijn of worden. Voor deze kostenaftrek geldt echter een hoge drempel (voor 2002: 11,2% van het ‘verzamelinkomen’ met een maximum van 5594 euro). Dit betekent in de praktijk dat belastingaftrek slechts bij uitzondering van toepassing zal zijn.
Diverse aspecten
Omgang met een transseksueel
Spijt van geslachtsaanpassing
Omgang met een transseksueel
> Wat moet ik als buitenstaander weten over hoe ik met een transseksueel omga?
Eén ding slechts: behandel een mens altijd als lid van het geslacht waarin deze zich presenteert, een MV dus als vrouw en een VM als man. Vergis je vooral niet in de voornaamwoordelijke aanduiding: ‘hij’ versus ‘zij’. Weinig dingen zijn zo kwetsend voor bijvoorbeeld een MV als het beruchte ‘hijen’: achteloos aanduiden als ‘hij’ [sic], gedaan door al dan niet goedwillende mensen in haar omgeving.
![[img width=567 height=150 cacheid=0013810c001cc5fe10b5b3c51a00eeeb82]http://www.xs4all.nl/~rosalind/stamgast.jpg[/img]](/images/cache/0013810c001cc5fe10b5b3c51a00eeeb82 "Bron: http://www.xs4all.nl/~rosalind/stamgast.jpg")
> Wat is transseksualiteit?
Deze FAQ houdt het pragmatisch en spreekt van transseksualiteit* als iemand geslachtsaanpassing ondergaat, ondergaan heeft*, dan wel ernstig overweegt te ondergaan.
> Wat is dan geslachtsaanpassing?
Geslachtsaanpassing houdt in dat iemand volledig gaat leven in het geslacht tegengesteld aan dat waarin de betrokkene is opgegroeid, en het lichaam zo volledig aan het nieuwe geslacht aanpast als mogelijk en verantwoord is.
> Waarom begint iemand aan geslachtsaanpassing?
Voor (bijvoorbeeld) een MV-transseksueel geldt: ‘als ik niet als vrouw geleefd heb, dan heb ik niet echt geleefd’.
Het waarom is moeilijk aan een ander uit te leggen, net zo moeilijk als waarom sommige mensen een roeping voor een bepaald beroep ervaren, of heimwee naar een bepaalde woonplaats. Transseksuele mensen beschrijven zichzelf vaak als ‘een vrouw gevangen in een mannenlichaam’ dan wel ‘een man in een vrouwenlichaam’. Zij voelen zich in hun lichaam en in de daaruit voortvloeiende geslachtsrol volkomen misplaatst en houden dat op den duur niet uit.
> Is dat gevoel niet te genezen met therapie?
Nee. Een VM-transseksueel bijvoorbeeld wil niet genezen worden van het gevoel een man te zijn, evenmin als – naar wij aannemen – enige andere mannelijke lezer van deze FAQ ‘genezen’ zou willen worden van het gevoel man te zijn. Daarom is elke vorm van therapie gedoemd te mislukken. Geslachtsaanpassing is (blijkens onderzoek*) de enige succesvolle oplossing.
> Wat is het verschil tussen transseksualiteit en travestie?
Van travestie (Engels: cross-dressing) spreken we als iemand, meestal een man, behoefte gevoelt zich geheel of gedeeltelijk te manifesteren in de kleding en de rol van het tegengestelde geslacht, zonder dat echter sprake is van geslachtsaanpassing of de wens daartoe. Een MV-travestiet voelt zich als regel niet werkelijk en volledig vrouw, en dit is het verschil met een MV-transseksueel. Overigens bestaan er wel transseksuelen die zichzelf eerder als travestiet beschouwd hebben.
In tegenstelling tot wat veel mensen geneigd zijn te denken, zijn verreweg de meeste travestieten heteroseksueel.
Zie over travestie verder:
Algemene informatie over travestie, Travestie.org
> Wat is het verschil tussen transseksualiteit en homoseksualiteit?
Tja, wat is het verschil tussen een apotheek en een hypotheek?
Een homoseksueel geeft de voorkeur aan een lid van hetzelfde geslacht als (seksuele) partner, maar heeft geen problemen met het eigen geslacht, en heeft meestal geen behoefte zich als lid van het andere geslacht te manifesteren.
Bij een transseksueel gaat het er juist om dat die niet kan aarden in het geslacht zoals dat uit de lichamelijke kenmerken lijkt voort te vloeien. Hierbij gaat het niet zozeer om de seksualiteit als wel om het leven in de juiste geslachtsrol.
De seksuele oriëntatie bij transseksuelen verschilt overigens sterk en verschuift ook vaak. Velen gedragen zich in beide geslachten heteroseksueel (sommige MV's zijn zelfs ‘vóór de oorlog’ met een vrouw getrouwd geweest en zijn later met een man getrouwd). Anderen denken in de eerste helft van hun leven dat ze homoseksueel zijn, blijven na hun aanpassing op hetzelfde geslacht vallen als ervoor, en worden dus hetero. Weer anderen vielen voor hun aanpassing op het (ogenschijnlijk) andere geslacht, maar worden erna juist homoseksueel of lesbisch.
Zie over minderheden en hun onderlinge verhouding verder:
Community and Interpersonal Differences, GenderArticles #37, door Gianna E. Israel
> Wat is het verschil tussen transseksualiteit en interseksualiteit?
Van interseksualiteit spreken we als iemand lichamelijke kenmerken van beide geslachten vertoont. Vroeger heette dit ook wel ‘hermafrodiet’, maar die term geldt thans als verouderd en misleidend.
Transseksuelen daarentegen vertonen vóór hun aanpassing als regel ondubbelzinnig kenmerken van een en hetzelfde geslacht; alleen voelen zij zich niet tot dat geslacht behoren.
Er is weleens gesuggereerd dat transseksualiteit in wezen een bijzonder geval van interseksualiteit is. Zulk spraakgebruik is echter niet algemeen gangbaar.
Zie over interseksualiteit verder:
Behandeling van Interseksualiteit, Werkgroep Transsexualiteit* en Genderdysforie Humanitas
> Wat is het verschil tussen transseksualiteit en transgenderisme?
Een transgenderist* is iemand die een gedeeltelijke geslachtsaanpassing ondergaat, bijvoorbeeld wel een behandeling met geslachtshormonen maar geen geslachtsoperatie. Sommige transgenderisten leven ook niet fulltime in de doelgeslachtsrol, maar wel als regel structureler dan travestieten.
Transgenderist is, zeker in Nederland, nog een vrij recent begrip. De Nederlandse hulpverleners staan nog wat aarzelend tegenover geslachtsaanpassende behandeling van transgenderisten. Dit begint echter te veranderen.
Zie over transgenderisten verder:
Transgenderists: When Self-Identification Challenges Transgender Stereotypes, essay door Gianna E. Israel
> Wat veroorzaakt transseksualiteit?
Dat weten we niet, luidt het wetenschappelijk verantwoorde antwoord. Over oorzaak en ware aard (etiologie) van transseksualiteit is al heel wat gespeculeerd en getheoretiseerd, echter zonder overtuigende resultaten en bewijzen.
Enkele jaren terug hebben Nederlandse onderzoekers aanwijzingen gevonden dat hersenen van MV-transseksuelen werkelijk in bepaalde opzichten een vrouwelijke structuur vertonen. Wellicht is een MV dus letterlijk ‘een vrouw in een mannelijk lichaam’. Dat hiermee echter de oorzaak van transseksualiteit achterhaald zou zijn, mogen we nog niet zeggen. Zie:
A sex difference in the human brain and its relation to transsexuality
> Is transseksualiteit erfelijk?
Nee, niets wijst erop dat transseksualiteit erfelijk is.
> Hoe vaak komt transseksualiteit voor?
Ten aanzien van de mate van voorkomen (prevalentie) van transseksualiteit zijn de laatst bekende cijfers voor Nederland: MV 1 op 12.000, VM 1 op 30.000.
Wat voorafgaat aan geslachtsaanpassing
Eerste levenshelft
Wat mag je verwachten van geslachtsaanpassing?
Beslissingsfase
Aanmelding bij genderteam
Psychologische evaluatie
Lichamelijk onderzoek
Het rode licht
Het oranje licht
Het groene licht
Eerste levenshelft
Ach, laten we het erop houden dat die buiten de reikwijdte van deze FAQ valt.
Wat mag je verwachten van geslachtsaanpassing?
Er zijn grenzen aan de mogelijkheden van geslachtsaanpassing. Al heb je nog zoveel mee (leeftijd, lichaamsbouw, houding van je van sociale omgeving enzovoorts), je zult na geslachtsaanpassing nooit zo volledig lid van het doelgeslacht worden als iemand die in dat geslacht is geboren en getogen. Het is van belang dit van tevoren te beseffen, anders wacht je een heleboel teleurstelling en frustratie.
Terreinen waar de grenzen aan de mogelijkheden zich doen gelden, zijn onder meer:
Niet elke transseksueel slaagt erin volledig passabel te worden. Dit geldt vooral voor MV's die niet heel jong zijn.
Bij MV's blijft de stem meestal een probleem (variërend van redelijk tot abominabel).
Bij MV's met gevorderde kaalheid groeit het hoofdhaar niet meer volledig terug.
Bij VM's zijn mannelijke geslachtsdelen met volledige seksuele functionaliteit vooralsnog niet haalbaar.
Het is voor transseksuelen, vooral voor MV's, moeilijker dan voor anderen een vaste relatie te krijgen.
Je kunt na een geslachtsoperatie geen kinderen krijgen. Dit is vooral voor jonge transseksuelen vaak een probleem tegenover potentiële partners die een gezin zouden willen stichten.
Sommige mensen in je naaste omgeving die je in de eerste helft van je leven gekend hebben, slagen er nooit in te wennen aan je nieuwe identiteit en voorkomen.
Factoren die van invloed zijn op een geslaagde geslachtsaanpassing, zijn onder meer:
Leeftijd: je kunt eigenlijk niet vroeg genoeg beginnen. Het is (zoals altijd) gevaarlijk te generaliseren, maar als vuistregel kan misschien gelden dat – vooral voor MV's – op een leeftijd boven ongeveer 25 jaar geen optimaal resultaat meer te verwachten is, zij het in de meeste gevallen nog wel een redelijk resultaat; boven ongeveer 50 jaar neemt ook de kans op dit laatste belangrijk af. Dat wil niet per se zeggen dat je op gevorderde leeftijd niet meer aan geslachtsaanpassing moet beginnen; wel echter dat je je dan terdege bewust moet zijn van de grenzen aan de mogelijkheden.
Zie over geslachtsaanpassing op oudere leeftijd ook:
Mid-Life Awakening, Anne Vitale PhD
En over geslachtsaanpassing op jongere leeftijd:
Transitioning early in life, Andrea ‘Jokestress’ James
Lichaamsbouw: een MV met schoenmaat 46, handen als kolenschoppen, een groot hoofd en een basstem zal moeite hebben op onbekenden als vrouw over te komen; zo ook zal een poppedeintje van een VM met schoenmaat 34 moeite hebben zich als een echte vent staande te houden tussen bomen van ‘nog echtere’ kerels. Let wel: deze mensen hoeven niet minder transseksueel te zijn dan anderen die lichamelijk wat meer mee hebben! Zij zullen het echter tijdens en na geslachtsaanpassing wél moeilijker hebben en doen er daarom goed aan zich extra af te vragen of geslachtsaanpassing werkelijk de waarde van hun leven verhoogt.
Karakter: doorzettingsvermogen, relativeringsvermogen, een minimum aan sociale vaardigheden, en andere karaktereigenschappen en vaardigheden zul je hard nodig hebben als je aan geslachtsaanpassing begint.
Beroep en werkkring: een beroep dat enigszins geschikt en gangbaar is voor het doelgeslacht, en het hebben van een werkkring bij aanvang van de geslachtsaanpassing (tenzij je heel jong bent en nog studeert), vergroten de kans op werk na de aanpassing.
Ten slotte: als je begint aan geslachtsaanpassing, zul je dat goeddeels zelf moeten doen. Van de diverse behandelaars en hulpverleners kun je alleen ondersteuning verwachten. De meesten zie je niet vaker dan eens in de drie maanden. Zij kunnen je nieuwe leven geen vorm en inhoud geven. Dat moet je zelf doen. Je staat zelf aan het roer in héél woelige wateren.
Zie over dit laatste ook:
Staying Sane and Whole While in Transition, Dallas Denny
Perseverance, GenderArticles #15, door Gianna E. Israel
Beslissingsfase
Je meent transseksueel te zijn en overweegt geslachtsaanpassing te ondergaan: niet een beslissing om de blaadjes van een bloempje uit te trekken, zo van ‘ik word vrouw, ik blijf man, ik word vrouw ...’
Mocht je jezelf in iets als ‘de beslissingsfase’ aantreffen en er niet binnen een redelijke tijd (zeg een jaar of twee) uitkomen, misschien helpt het dan je het volgende af te vragen:
Word je beter van geslachtsaanpassing, zou de rest van je leven werkelijk meer waard voor je worden? (Dat is niet hetzelfde als de vraag of je ‘echt’ transseksueel bent!)
Stel, je bent negentig jaar oud, en je zit op een bankje voor het oude-mannetjeshuis dan wel het oude-vrouwtjeshuis voor je uit te mijmeren en terug te blikken op je leven. Wat lijkt je beter en wat lijkt je erger:
‘Ik heb het geprobeerd, geslachtsaanpassing, maar het is niet geworden wat ik ervan gehoopt had.’
‘Had ik de moed maar bijeen geschraapt! Nu ben ik te oud.’
Voor hen die van tests houden, zie voorts:
COGIATI (COmbined Gender Identity And Transsexuality Inventory), Jennifer Diane Reitz
Aanmelding bij genderteam
Receptionist: ‘Goedemiddag, m[...]. Hebt u een afspraak?’
Patiënte: ‘Ja, maar ik ben eigenlijk een mevrouw; in elke geval: ik kom hier om het echt te worden ...’
Receptionist: ‘Gaat u die gang door en aan het eind links vindt u een wachtruimte, mevrouw.’
In Nederland is de medische en andere hulpverlening bij geslachtsaanpassing geconcentreerd in zogenaamde genderteams*. Een genderteam bestaat bijvoorbeeld uit de volgende leden:
psycholoog of psychiater;
endocrinoloog (internist met subspecialisme hormonenkunde);
foniater (keel-, neus- en oorarts met subspecialisme stemaangelegenheden);
plastisch chirurg;
gynaecoloog (vrouwenarts);
kaakchirurg;
algemeen coördinator en diverse ondersteunende medewerkers.
Het (in aantallen patiënten) grootste genderteam ter wereld en dus ook voornaamste van Nederland is dat van de Vrije Universiteit (VU) van Amsterdam. Het adres daarvan is:
Academisch Ziekenhuis Vrije Universiteit
Polikliniek Andrologie
De Boelelaan 1117
Postbus 7057
1007 MB Amsterdam
Telefoon (020) 444 06 27 of (020) 444 05 42, circa 10:30–16:00 uur op werkdagen
Fax (020) 444 05 02
Zie over behandeling aan de VU ook:
Behandelingsprotocol genderteam VU, Werkgroep Transsexualiteit* en Genderdysforie Humanitas
Psychologische evaluatie
Het proces van geslachtsaanpassing begint altijd met een reeks gesprekken met een psycholoog of psychiater, die in de meeste gevallen verbonden is aan een genderteam. Deze fase duurt ten minste enkele maanden, veelal en om uiteenlopende redenen echter aanzienlijk langer.
Twee soorten kandidaten hebben de neiging met de psychologische evaluatie moeite te hebben:
kandidaten die, wellicht na jarenlange innerlijke strijd, voor zichzelf besloten hebben tot geslachtsaanpassing zonder aan die beslissing nog te twijfelen, en die het liefst ‘gisteren met hormonen willen beginnen en morgen geopereerd worden’;
kandidaten die zich nog volledig in de beslissingsfase bevinden, die nog niet toe zijn aan beginnen met hormonen, maar die ook niet willen horen ‘komt u maar eens terug als u weet wat u wilt’.
Bedenk dat de psychologen en psychiaters van genderteams naast duidelijke transseksuelen (en transgenderisten) die goed over hun beslissing tot geslachtsaanpassing nagedacht hebben, ook mensen als de volgende op hun spreekuur krijgen:
transseksuelen met onrealistische verwachtingen van geslachtsaanpassing;
travestieten die zich afvragen of ze misschien transseksueel zijn;
homoseksuelen in ontkenning of verwarring;
mensen met geestelijke trauma's, zoals van seksueel misbruik als kind;
mensen met ernstige geestesstoornissen, zoals schizofrenie.
Sommige van bovenstaande condities hoeven op zich geen absolute contra-indicaties te vormen voor geslachtsaanpassing; wél echter ‘rode vlaggen’: aanleidingen om extra voorzichtig te zijn en niet over één nacht ijs te gaan.
Zie over psychologische evaluatie ook:
Are Therapists Trustable?, GenderArticles #30, door Gianna E. Israel
Lichamelijk onderzoek
Van de toelatingsprocedure tot geslachtsaanpassing maakt ook een lichamelijk onderzoek deel uit.
Het rode licht
Het ‘rode licht’, een definitieve afwijzing voor geslachtsaanpassing, geeft een genderteam voornamelijk aan kandidaten van wie in de evaluatiegesprekken is gebleken dat zij niet werkelijk transseksueel zijn (en die dat zo mogelijk zelf ook inzien), ofwel aan kandidaten die – hoewel zij misschien authentiek transseksueel te noemen zijn – hebben ingezien dat geslachtsaanpassing voor hen geen goede oplossing zou zijn.
In Nederland gaan enkele tientallen procenten van de kandidaten die zich aanmelden voor mogelijke geslachtsaanpassing, hier uiteindelijk niet aan beginnen.
Nederlandse genderteams wijzen niet snel kandidaten af die, naar zich laat aanzien, met enige reden transseksueel te noemen zijn en die zelf volharden in hun wens tot geslachtsaanpassing. Uitzondering echter vormen kandidaten bij wie om medische redenen geslachtsaanpassing een onverantwoord risico zou vormen door een aanzienlijk verhoogde overlijdenskans (‘ze kunnen niet hebben dat er dooien bij vallen’, om zo te zeggen). Zo wijst men als regel kandidaten af die een beroerte of hartaanval gehad hebben. Hoe het met deze mensen verder moet, blijft onduidelijk.
Het oranje licht
Als het genderteam, de kandidaat of beiden twijfel blijven houden aan de juistheid van geslachtsaanpassing, maar de kandidaat zelf volhardt in de wens daartoe, dan besluit het genderteam vaak na een langere evaluatiefase de kandidaat een voorzichtig begin te laten maken met geslachtsaanpassing, zij het in een vertraagd tempo. Zo schrijft men dan aan MV's vaak wel anti-mannelijk hormoon voor, maar nog geen vrouwelijk hormoon. De kandidaat kan dan binnen zekere tijd desgewenst nog stoppen met de behandeling en terugkeren naar de oude geslachtsrol zonder noemenswaardige blijvende lichamelijke veranderingen, zoals borstgroei.
Het groene licht
Als kandidaat en genderteam samen tot de conclusie komen dat geslachtsaanpassing de beste optie is, dan wordt de kandidaat in de gelegenheid gesteld hieraan te beginnen in het normale tempo, zoals verder uiteengezet in de volgende hoofdstukken. Ook in dit geval echter is het behandelingsplan erop gericht de eerste tijd stoppen met de behandeling en terugkeren naar de oude geslachtsrol mogelijk te maken met een minimum aan onomkeerbare lichamelijke veranderingen en andere ‘schade’. Het onderscheid tussen het ‘groene’ en het ‘oranje’ licht, zoals in dit hoofdstuk gepresenteerd, is dus betrekkelijk en gradueel.
Voor de meeste kandidaten is het krijgen van het groene (of oranje) licht reden tot grote vreugde!
Leven in de nieuwe geslachtsrol
Real-life experience
Omgaan
Passabiliteit
Stealth
Real-life experience
Real-life experience (RLE), voorheen real-life test (RLT) genoemd, is de kern van het behandelingsplan bij geslachtsaanpassing. Er bestaat namelijk geen psychologische test, geen lichamelijk onderzoek of wat dan ook waarmee met zekerheid uit te maken is of iemand transseksueel is (hoe we dat ook willen definiëren); en al was dat wel zo, dan nog staat te bezien of voor de betrokkene geslachtsaanpassing de aangewezen oplossing is.
De internationaal geaccepteerde uitweg uit dit dilemma is, de kandidaat in een vroeg stadium zo volledig mogelijk te laten leven in de nieuwe geslachtsrol en aldus te laten ondervinden wat de keuze voor geslachtsaanpassing in de dagelijkse praktijk inhoudt.
Komt de kandidaat erachter dat het toch niet is wat hij of zij zich voorgesteld had, of dat hij of zij het niet aankan, dan is afbreken van de behandeling mogelijk met des te minder onomkeerbare lichamelijke veranderingen en andere schade naarmate de beslissing hiertoe vroeger valt. Dit ‘afhaken’ in een vroeg stadium van het proces van geslachtsaanpassing vindt (gelukkig) minder vaak plaats dan ‘het rode licht’ in de evaluatiefase, maar het is bepaald niet zeldzaam.
Zie voor de volledige tekst van de nieuwste internationale Standards Of Care:
Standards of Care for Gender Identity Disorders, Sixth Version, Harry Benjamin International Gender Dysphoria Association (HBIGDA)
Omgaan
Omgaan (Engels: to transition) is transseksueel lingo voor: volledig en voorgoed gaan leven in de nieuwe geslachtsrol; dat wil zeggen: niet alleen de plaatselijke T&T-avond bezoeken (en al helemaal niet je ter plaatse ‘omkleden’), niet alleen winkelen in een vertrouwd deel van de stad, maar ook naar je werk, naar je vereniging, naar officiële instanties enzovoorts.
In Nederland moet je omgaan binnen drie maanden na het verstrekken van het eerste hormoonrecept. Vooral bij MV's hebben de hormonen dan nog hoegenaamd geen effect gesorteerd; zij zien er in een zo vroeg stadium vaak nog uit als een ‘een vent in vrouwenkleren’ (en worden in het openbaar veelal ook zo behandeld!). De tendens onder hulpverleners is echter om het verplichte omgaan juist nog te vervroegen.
Zie over omgaan ook:
First Time Experiences, GenderArticles #20, door Gianna E. Israel
Riding the Bus, GenderArticles #40, door Gianna E. Israel
Passabiliteit
Met passabiliteit van een transseksueel wordt bedoeld: de mate waarin de betrokkene in staat is in het openbaar over te komen als lid van het doelgeslacht zonder vragen ten aanzien van het geslacht op te roepen.
Eenvoudiger gezegd: passabiliteit is ‘of de mensen aan je zien, horen of anderszins merken dat je transseksueel bent’. Wanneer je als MV langs een bouwerij loopt en ze roepen da's een vent!, dan ben je nog niet erg passabel.
Zoals uit bovenstaand voorbeeld misschien al blijkt, beïnvloedt passabiliteit in hoge mate de kwaliteit van het leven tijdens en na geslachtsaanpassing. Het is volgens velen de cruciale succesfactor van geslachtsaanpassing. Voor jezelf ben je als MV zoveel vrouw als je je voelt; voor de meeste andere mensen echter ben je zoveel vrouw als je eruitziet.
Passabiliteit komt met de tijd. Transseksuelen die pas omgegaan zijn, zijn vrijwel zonder uitzondering nog niet erg passabel (bijna per definitie, eigenlijk). Zij die hun geslachtsaanpassing bijvoorbeeld tien jaar achter de rug hebben, zijn meestal – hoewel niet altijd – ten minste redelijk passabel.
Zie over passabiliteit verder:
The Issue Of Passing, Jennifer Diane Reitz
Passing Perfect, GenderArticles #8, door Gianna E. Israel
On the Importance of Passing, Diane Wilson*
Self-acceptance, , Andrea ‘Jokestress’ James
Stealth
De Engelse term stealth – spreek uit: [stelq], het rijmt op wealth – staat voor een leven met een transseksuele achtergrond waar vrijwel niemand van weet: vrienden en kennissen niet, buren en collega's niet, soms zelfs een levenspartner of andere vaste relatie niet.
Uiteraard is stealth alleen een optie als je heel erg passabel bent, en dus meestal pas nadat je het proces van geslachtsaanpassing geheel voltooid of zelfs al jaren achter de rug hebt.
Stealth heeft voor- en nadelen. Voordeel is dat als niemand van je achtergrond weet, je pas echt een leven als lid van het nieuwe geslacht leidt. Mensen die ervan weten, zijn namelijk vaak eenvoudigweg niet in staat je als volwaardig lid van je geslacht te zien, zelfs al zijn ze in beginsel van goede wil. Nadeel van stealth is echter dat, áls iemand eens achter je verleden komt, je hele leven als een kaartenhuis ineen kan storten.
Zie over stealth ook:
Stealth or Storm?, GenderArticles #53, door Gianna E. Israel
Post-op Living, GenderArticles #5, door Gianna E. Israel
Lichamelijke aanpassingen man-naar-vrouw 🇲🇻
Vaste onderdelen MV
Optionele onderdelen MV
Hulpmiddelen en prothesen MV
Deze FAQ behandelt de lichamelijke aanpassingen apart voor MV en VM. Bovendien verdelen we ze in vaste en optionele onderdelen. Met ‘vaste’ onderdelen bedoelen we aanpassingen die vrijwel iedere transseksueel ondergaat; met ‘optionele’ onderdelen bedoelen we aanpassingen die de een wel, de ander niet nodig heeft, althans verkiest te ondergaan. Dit onderscheid in vaste en optionele onderdelen dienen we niet te strikt te nemen; de tendens van de laatste tijd is juist richting zorg op maat. Voor transgenderisten vervaagt dit onderscheid nog verder.
Vaste onderdelen MV
Hormoonbehandeling MV
Verwijdering gezichtsbeharing
Spraakles (logopedie) MV
Geslachtsoperatie MV (vaginoplastiek)
Hormoonbehandeling MV
Hormoonbehandeling vormt de kern van de lichamelijke geslachtsaanpassing. Vrijwel alle geslachtskenmerken waaraan we menen te merken of iemand een man dan wel een vrouw is, worden gereguleerd door geslachtshormonen. Deze kenmerken zijn deels omkeerbaar door toediening van hormonen van het geslacht tegengesteld aan het lichamelijk geboortegeslacht. Deels echter zijn deze kenmerken onomkeerbaar. In wezen beogen alle andere lichamelijke aanpassingen dan hormoonbehandeling te voorzien in de onomkeerbare effecten van geslachtshormonen.
De in Nederland als regel voorgeschreven hormoonbehandeling voor MV's omvat:
een anti-mannelijk hormoon, meestal Androcur (pillen, werkzame stof: cyproteronacetaat) gedurende de pre-operatieve fase en veelal nog enkele jaren daarna;
het vrouwelijk hormoon oestrogeen, en wel in de vorm van pleisters (werkzame stof estradiol) ofwel pillen (werkzame stof meestal ethinylestradiol); deze behandeling is in principe levenslang.
De belangrijkste lichamelijke effecten van hormoonbehandeling bij MV's zijn:
De onderhuidse vetverdeling verandert in vrouwelijke richting. Het gezicht wordt ronder en zachter, de heupen worden breder, de benen worden minder knokig enzovoorts. Hierdoor ontstaat geleidelijk een authentiek vrouwelijk aanzien.
Vrouwelijke borstgroei treedt op.
De mogelijkheid tot stijf worden (erectie) en zaadlozing (ejaculatie) vermindert of verdwijnt.
De spieren slinken en de spierkracht neemt af.
De huid wordt zachter en minder vettig.
Lichaamsbeharing neemt af (verdwijnt echter meestal niet helemaal).
Eventuele kaalheid (alopecia) wordt voorkomen of wordt niet meer erger. Beginnende kaalheid groeit vaak nog geheel of gedeeltelijk terug.
Helaas heeft hormoonbehandeling bij MV's hoegenaamd geen invloed op:
de stem (want ‘de baard in de keel’ is onomkeerbaar);
de botten (als je twee meter lang bent, dan blijf je dat en word je een boom van een meid);
de gezichtsbeharing;
gevorderde kaalheid (deze stopt wel, maar groeit niet meer volledig terug);
de geslachtsorganen.
Zoals alle geneesmiddelen kunnen geslachtshormonen ook bijwerkingen vertonen. Dit verschilt sterk van patiënte tot patiënte. Deze FAQ gaat hier verder niet op in.
Zie over MV-hormoonbehandeling verder:
FAQ: Hormone Therapy for M2F Transsexuals, Confluence Publications (Valerie Lambert)
en over beginnen met hormonen in het algemeen:
Starting Hormones, GenderArticles #7, door Gianna E. Israel
Verwijdering gezichtsbeharing
Dit is een voor de buitenwacht weinig spectaculair onderdeel, dat echter voor de heel veel MV's de meeste inspanning, doorzettingsvermogen en geld kost. Voor een zogenaamde ‘Lubbersbaard’* mag je rekening houden met vier tot acht jaar elektrisch epileren!
Elektrische epilatie
De traditionele, beproefde methode voor verwijdering van de gezichtsbeharing is elektrische epilatie (Engels: electrolysis). Hierbij wordt langs de haarschacht een naald in het haarzakje (follikel) gestoken en door middel van een elektrische stroom, die enkele seconden aanhoudt, de haarwortel vernietigd. Dit moet dus haar voor haar gebeuren. Bovendien komt een deel van de behandelde haren toch terug en komen in een behandeld stuk huid ook weer andere haren te voorschijn, die bij een vorige behandeling in ruste waren. Daardoor is elektrische epilatie meestal een bijzonder langdurig proces. Daarbij is het verre van pijnloos, ondanks een zelf aan te brengen gedeeltelijke plaatselijke verdoving (Emla, lidocaïne). De totale kosten kunnen tot tienduizenden euro's toe belopen.
Haarverwijdering met licht
Een recent alternatief is behandeling door middel van krachtig licht (ook wel ‘laser’ genoemd, hoewel het geen echte laser betreft). Dit bevindt zich echter deels nog in het experimentele stadium. Zowel de effectiviteit (in hoeverre de haren werkelijk voorgoed wegblijven) alsook de bijwerkingen (in hoeverre de huid er blijvende schade van ondervindt) zijn nog wat onduidelijk. Ook wordt de behandeling niet altijd vergoed door de zorgverzekeraars.
Zie verder over haarverwijdering:
Hair removal, Andrea ‘Jokestress’ James (zeer uitgebreid)
Hair Today, Gone Tomorrow, Marian Segal
Spraakles (logopedie) MV
Doordat ‘de baard in de keel’ onomkeerbaar is en geslachtshormonen bij MV's hoegenaamd geen invloed op de stem hebben, blijft de stem vaak hét zwakke punt van MV's, ook van velen die op het oog zeer passabel zijn. Reacties van buitenstaanders als ‘ik dacht dat je een vrouw was, totdat je je mond opendeed’ zijn helaas geen uitzondering.
Je kunt door middel van spraakles wel leren je stem anders te gebruiken en aldus een redelijk vrouwelijk klinkende stem bereiken, vooral als je stem van nature niet al te laag was, bijvoorbeeld tenor. Ook te leren zijn zaken als intonatie en woordkeuze (‘ik moet even mijn neus poederen’, niet ‘ik moet zeiken als een berin’).
Zie over stemaanpassing ook:
How to Develop a Female Voice, Melanie Anne Phillips
Geslachtsoperatie MV (vaginoplastiek)
Voor de (uiteraard onomkeerbare) operatie waarbij een plastisch chirurg de geslachtsdelen omvormt tot vrouwelijke, komt een MV volgens de internationale Standards Of Care pas in aanmerking na ten minste een jaar real-life experience, en in Nederland als regel pas ten minste anderhalf jaar nadat zij is begonnen met het vrouwelijk hormoon oestrogeen.
Een geslachtsoperatie (Engels: sex reassignment surgery, SRS) bij MV omvat:
constructie van een ‘neovagina’, van binnen meestal bekleed met de huid van de vroegere penis;
constructie van een clitoris (uit eikel en peniszenuw) met gevoel en met als regel de mogelijkheid van orgasme;
verplaatsing en inkorting van de urinebuis (urethra), waardoor normaal vrouwelijk urineren mogelijk is;
vorming van grote schaamlippen (labia maiora) uit de huid van de balzak (scrotum);
amputatie van niet-hergebruikte mannelijke weefseldelen, zoals de teelballen (testikels).
Dit alles vindt plaats in één operatie van ongeveer twee en een half uur bij een ziekenhuisverblijf van ongeveer negen dagen. Als een MV geen correcties op het resultaat en geen andere operaties nodig heeft, dan behelst de geslachtsoperatie de enige ziekenhuisopname in het kader van een MV-geslachtsaanpassing.
Het resultaat is op het oog nauwelijks te onderscheiden van normale vrouwelijke geslachtsdelen en is meestal zonder problemen bruikbaar voor normaal seksueel verkeer. Vrijwel de enige wezenlijke tekortkoming is het ontbreken van voldoende spontane vochtafscheiding. Als gevolg daarvan is meestal bij seksueel verkeer een glijmiddel noodzakelijk. Voorts is enig onderhoud nodig, namelijk spoelen (want de neovagina is niet zelfreinigend) en openhouden met een dilator. Zie over de nazorg ook Hulpmiddelen en prothesen MV.
Zie voor (veel) meer informatie over de MV-geslachtsoperatie:
Sex Reassignment Surgery, Anne A. Lawrence, MD
Sex Reassignment Surgery for Male-to-Female Transsexuals, Andrea ‘Jokestress’ James
Optionele onderdelen MV
Borstvergroting (mamma-augmentatie)
Labiaplastiek
Adamsappelreductie
Stemoperatie
Kaakchirurgie (osteotomie)
Plastische gelaatschirurgie
Borstvergroting (mamma-augmentatie)
Als de hormoonbehandeling tot onvoldoende borstgroei geleid heeft, is vergroting mogelijk door middel van implantaten, op dezelfde wijze als dit gedaan wordt bij niet-transseksuele vrouwen die hun borsten te klein vinden. Deze implantaten moeten om de ongeveer tien jaar vervangen worden. Over de risico's van deze ingreep is nog wat onduidelijkheid en hieraan is de afgelopen jaren in de media veel aandacht besteed.
Met kleine borsten, bijvoorbeeld een A- of AA-cupje, heeft de een totaal geen probleem, de ander wel. Borstvergroting kan voor de laatsten een positieve impuls voor het zelfgevoel betekenen. Zij heeft echter hoegenaamd geen invloed op de passabiliteit.
Bij patiënten die hiervoor kiezen, wordt borstvergroting meestal samen met de geslachtsoperatie uitgevoerd. Het kan echter desgewenst ook later nog.
Labiaplastiek
Vroeger heette dit in Nederland gewoon ‘een correctie omdat je kruisje de eerste keer niet helemaal goed uit de verf gekomen is’. De Amerikanen hebben hiervoor echter de fraaie Engelse term labiaplasty bedacht. Vaak willen de schaamlippen niet goed sluiten, zijn ze te groot of is er iets anders mis. Doordat namelijk de plastisch chirurg niet met stopverf maar met levend weefsel werkt, is het resultaat bij iedereen anders en nooit precies te modelleren of te voorspellen, maar veelal wel te corrigeren.
Desgewenst kan de plastisch chirurg ook kleine schaamlippen (labia minora) construeren, wat bij de initiële geslachtsoperatie meestal niet lukt.
Adamsappelreductie
Beter een lege dop dan een half ei voorop je nek. Een opvallende adamsappel kan een dodelijk weggevertje voor een overigens heel passabele MV zijn. Een reductie-operatie (Engels: tracheal shave) is een betrekkelijk routinematige ingreep.
Stemoperatie
De stem van MV's verandert niet door de hormonen. Voor hen wier stem ook na spraakles niet redelijk passabel te noemen is, is er de mogelijkheid van operatie aan de stembanden, waarbij die aangespannen of ingekort worden.
Hoewel in dit soort operaties snel vooruitgang geboekt wordt, vormen zij nog een aanzienlijk risico. Soms mislukt het en kan de patiënte helemaal niet of niet goed meer praten. In andere gevallen is het resultaat niet om over naar huis te schrijven, bijvoorbeeld eerder hees dan hoger, of is er nauwelijks verschil te horen. Vooralsnog is deze operatie een laatste redmiddel voor hopeloze basstemmen.
Zie verder over stemoperatie:
Vocal Feminization: Surgery, Andrea ‘Jokestress’ James
Kaakchirurgie (osteotomie)
Cowboy Henk
Je gezicht is het eerste gezicht. Vierkante ‘Cowboy Henk’ kaakhoeken, een sterk vooruitstekende kin of een lang paardengezicht kunnen ernstig afbreuk doen aan je passabiliteit. Soms kan dan een kaakchirurg voor een opmerkelijke verbetering zorgen door bot van de boven- of onderkaak weg te nemen. De mogelijkheden verschillen echter sterk van persoon tot persoon; voor sommigen kan de kaakchirurg niets nuttigs doen, ook al is hun gezicht misschien te grof.
Plastische gelaatschirurgie
Hieronder vallen ingrepen zoals het verkleinen van een te grote neus (rinoplastiek).
Zie over kaakchirurgie en plastische gelaatschirurgie ook (met een voor/na-beeld):
Facial Feminization for Transgendered Women, Andrea ‘Jokestress’ James
Hulpmiddelen en prothesen MV
Dilator
Zitring
Pruik of haarstukje
Dilator
Na de constructie van de neovagina is deze als regel nog te nauw voor geslachtsverkeer en moet zij opgerekt worden. MV's zonder regelmatig geslachtsverkeer dienen ook later de vagina open te houden, anders kan deze dichtschrompelen en is dan niet meer te openen (anders dan door een geheel nieuwe geslachtsoperatie volgens een tweede-keusmethode)!
Als dilator voor dit doel kan een gewone vibrator dienen, liefst een die niet penisvormig (zoals de meeste) is maar ‘raketvormig’ en ongeveer 3 cm dik.
Sets dilatoren met geleidelijk oplopende diameter zijn verkrijgbaar (zij het wel duur) via:
Stentsitive (tm) Delrin Stents, Intelligence Engineering, LLC
Zie over dilatie ook:
The Dilation FAQ, eveneens van Intelligence Engineering, LLC
Zitring
Na een geslachtsoperatie zie je een maandje lang het zitten niet zitten. Dan biedt een zitring verlichting. Deze ziet eruit als een zwembandje en is voor enkele tientallen euro's te koop bij de speciaalzaak in medische hulpmiddelen, of te huur bij de thuiszorgwinkel voor mensen die lid zijn van de kruisvereniging. Het is aan te raden voor een zitring te zorgen voordat je het ziekenhuis ingaat.
Pruik of haarstukje
Als een MV gevorderde kaalheid vertoont wanneer ze met hormonen begint, dan groeit dat meestal niet meer volledig terug en moet ze de rest van haar leven een pruik of haarstukje dragen.
Neem er dan een van goede kwaliteit. Die kost flink wat geld: echter ongeveer evenveel als gedurende de levensduur van zo'n pruik – enkele jaren – menige vrouw aan haar kapper kwijt is.
Het is niet aan te bevelen een pruik te dragen als je wel vol haar hebt; dat kenmerkt een beetje de beginnende transseksueel. Een pruik is een prothese en je draagt zo'n theemuts niet voor je lol.
Zie verder over pruiken en haarstukjes:
Hairpieces and wigs, Andrea ‘Jokestress’ James
Lichamelijke aanpassingen vrouw-naar-man (VM)
Vaste onderdelen VM
Optionele onderdelen VM
Hulpmiddelen en prothesen VM
Vaste onderdelen VM
Hormoonbehandeling VM
Borstverwijdering (mastectomie)
Baarmoederverwijdering (hysterectomie)
Urinebuisverlenging en balzakconstructie
Hormoonbehandeling VM
Zie ook de algemene inleiding aan het begin van de paragraaf over hormoonbehandeling MV.
De in Nederland als regel voorgeschreven hormoonbehandeling voor VM's omvat toediening van het mannelijk hormoon testosteron. Hiervan bestaan verschillende toedieningsvormen, waaronder injecties en pillen.
De belangrijkste lichamelijke effecten van hormoonbehandeling bij VM's zijn:
Je krijgt ‘de baard in de keel’: een echte mannelijk-lage stem.
De onderhuidse vetverdeling verandert in mannelijke richting. Met name de gelaatstrekken worden scherper. Hierdoor ontstaat al snel een authentiek mannelijk aanzien.
De menstruatie stopt.
De zin in seks (libido) neemt toe.
De clitoris wordt groter: circa twee tot volgens sommigen wel zeven centimeter.
De spierkracht neemt toe, vooral als je traint.
De huid wordt ruwer en vettiger.
Je krijgt baardgroei op het gezicht.
Je krijgt lichaamsbeharing ofwel deze neemt toe.
Minder leuk: je kunt, evenals vele niet-transseksuele mannen, kaal worden.
Helaas heeft hormoonbehandeling bij VM's hoegenaamd geen invloed op:
de botten (als je 1,50 meter kort bent, dan blijf je dat en word je een kabouterachtig mannetje);
de borsten en hun omvang (wel kunnen die wat slapper worden en daardoor kleiner lijken);
de geslachtsorganen (afgezien van een grotere clitoris).
Zoals alle geneesmiddelen kunnen geslachtshormonen ook bijwerkingen vertonen. Dit verschilt sterk van patiënt tot patiënt. Deze FAQ gaat hier verder niet op in.
Zie over VM-hormoonbehandeling verder:
FAQ: Hormone Therapy for F2M Transsexuals, Confluence Publications (Valerie Lambert)
en over beginnen met hormonen in het algemeen:
Starting Hormones, GenderArticles #7, door Gianna E. Israel
Borstverwijdering (mastectomie)
Dit is voor een VM de eerste operatieve ingreep. Hij komt hiervoor in aanmerking na ongeveer een jaar real-life experience. De uitdaging voor de plastisch chirurg is vooral, littekens tot een minimum te beperken. Dit is tegenwoordig goed mogelijk.
Baarmoederverwijdering (hysterectomie)
Deze ingreep, voor een VM meestal de tweede, is in wezen dezelfde als die om uiteenlopende redenen ook veel bij (niet-transseksuele) vrouwen wordt uitgevoerd.
Urinebuisverlenging en balzakconstructie
Mannelijke urinewegen
Dit is voor een VM als regel de derde operatieve ingreep. Verlenging van het vaste deel (pars fixa) van de urinebuis (urethra) is een verre van eenvoudige operatie. Bij de thans gangbare techniek van de ‘Boumanflap’* wordt de verlenging gevormd uit een opgerold deel van de vroegere binnenbekleding met slijmvlies van de vagina.
Tijdens deze ingreep wordt tevens de vagina zo ver mogelijk gesloten. Het volledig verwijderen van het slijmvlies in de vagina zou een tamelijk riskante procedure zijn, die door overvloedig bloedverlies het welslagen van de urinebuisverlenging in gevaar zou brengen. Het slijmvlies dat niet gebruikt wordt voor de Boumanflap, blijft daarom zitten en om de productie ervan af te voeren, blijft de vagina bestaan als een klein gaatje van ongeveer een halve centimeter doorsnede.
Tamelijk veel voorkomende complicaties zijn lekkages (fistels) aan de urinewegen en vernauwingen daarvan.
In dezelfde operatie vormt de plastisch chirurg een balzak (scrotum) uit de grote schaamlippen (labia maiora). Daarin worden testikelprothesen geplaatst. Het geheel ziet er authentiek uit – op het ontbreken van een penis na.
Optionele onderdelen VM
Metaidoioplastiek
Penisconstructie (falloplastiek)
Spraakles (logopedie) VM
Metaidoioplastiek
Metaidoioplastiek* – een mooi loeimoeilijk woord voor het Nationaal Dictee – staat voor de plastisch-chirurgische vorming van een piepklein penisje uit de clitoris. Deze laatste wordt door de hormoonbehandeling al wel groter. Met een beetje geluk kan de patiënt dan nét met een broek aan staand plassen, iets wat VM's heel belangrijk vinden.
Een praktisch voordeel van metaidoioplastiek is, dat zij de mogelijkheid van een latere penisconstructie openlaat (voor het geval dat de toekomst op dit gebied doorbraken brengt).
Bij patiënten die voor deze optie kiezen, wordt zij meestal gecombineerd met de urinebuisverlenging.
Penisconstructie (falloplastiek)
Van alle operatieve ingrepen in het kader van geslachtsaanpassing is dit misschien wel de meest riskante, in de zin van: die het vaakst mislukt dan wel op zijn minst ernstige complicaties geeft. Om deze reden zien veel VM's van deze laatste stap af en laten het bij metaidoioplastiek of zelfs bij urinebuisverlenging zonder mogelijkheid van staand plassen.
Wel zijn de technieken voor penisconstructie sterk in ontwikkeling. Bij de thans beste technieken wordt een ‘flap’ van huid plus onderliggend weefsel afkomstig van elders op het lichaam, veelal onder- of bovenarm, opgerold zodanig dat de binnenzijde als verlenging van de urinebuis (pars pendulans) dient. Staand plassen is daardoor mogelijk. De plastisch chirurg maakt ook een eikel (Latijn: glans). Het eindresultaat kan er heel realistisch uitzien. Ook krijgt de patiënt meestal gevoel in de penis, zij het dat dit als regel ‘tactiel’ gevoel is, dat wil zeggen: je voelt alleen aanraking en bij verwonding pijn, maar je krijgt geen erotisch gevoel.
Deze penis kan nog geen erectie krijgen. Er kan in een latere operatie een erectieprothese in de penis aangebracht worden, mits de patient gevoel in de penis heeft. Deze prothesen brengen echter een hoog risico op complicaties met zich mee.
Nog een nadeel van penisconstructie volgens de huidige technieken is het veelal afzichtelijke litteken op de plaats waarvan de huidflap ten behoeve van de penis genomen is, vooral als dit een tamelijk zichtbare plaats is zoals een onderarm.
Spraakles (logopedie) VM
VM's krijgen van hun hormonen ‘de baard in de keel’. Daardoor is voor hen spraakles lang niet zo hard nodig als voor MV's. Het kan echter voor sommigen toch nuttig zijn om verbetering te brengen in zaken als resonans, intonatie en woordkeus.
Hulpmiddelen en prothesen VM
Hesje
Penisprothese
Zitring
Hesje
Dit is een hulpmiddel voor het ‘platbinden’ van de borsten bij VM's bij wie de borsten nog niet geamputeerd zijn (uiteraard des te harder nodig naarmate je grotere borsten hebt).
Nota bene: Onoordeelkundig wegbinden van borsten kan leiden tot schade die ook na de borstamputatie zichtbaar of merkbaar blijft.
Penisprothese
Dit is een prothese als regel van siliconen, veelal ook voorzien van een balzak (scrotum).
Zitring
Ook voor VM's biedt na een geslachtsoperatie een zitring verlichting bij het zitten.
Niet-lichamelijke aspecten
Sociale aspecten
Juridische aspecten
Financiële aspecten
Sociale aspecten
Nieuwe voornaam kiezen
Aanzeggen
Vaste relaties
Werk
Acceptatie
Nieuwe voornaam kiezen
Kies tijdig een nieuwe voornaam voor jezelf, namelijk voordat iemand vraagt wat je naam in je nieuwe geslachtsrol is en je met je mond vol tanden staat. Het is voorts niet aan te raden uit besluiteloosheid je omgeving meer dan eenmaal met een nieuwe naam voor je te confronteren.
Je mag als transseksueel elke voornaam of reeks voornamen kiezen die aanvaardbaar zou zijn voor een pasgeboren baby van hetzelfde geslacht als je doelgeslacht. In Nederland vormt geslachtsaanpassing echter geen grond voor het wijzigen van de achternaam.
Tip: Als je moeite hebt met het kiezen van een nieuwe voornaam voor jezelf, koop dan een of ander Woordenboek Van Voornamen en kies daaruit de meest geschikte naam die begint met dezelfde letter als je oude naam.
Zie voor overwegingen bij het kiezen van een naam ook:
Name Choosing for Transgendered Women, door Andrea ‘Jokestress’ James (alleen MV)
Names, GenderArticles #1, door Gianna E. Israel
Aanzeggen
‘Ik moet je iets vertellen. Ik ben transseksueel en ga binnenkort verder als vrouw door het leven.’
Een mededeling als bovenstaand ontlokt bij mensen in je omgeving zéér uiteenlopende reacties, variërend van ‘ach ja, dat verbaast me eigenlijk niets’ tot bijkans van de stoel vallen toe (zeg het nooit tegen iemand die nog staat).
Het is in elk geval veel beter het de mensen in je omgeving (familie, vrienden, collega's, buren, winkeliers enzovoorts) zelf te vertellen dan dat ze het bij geruchte horen of je onvoorbereid in je nieuwe gedaante tegen het lijf lopen.
Voor de meest directe ‘naastbestaanden’ van een transseksueel, te weten levenspartner, ouders, kinderen en siblings (broers/zussen), kan geslachtsaanpassing diep in hun eigen leven ingrijpen en een heel verwerkingsproces vereisen. Helaas slagen sommigen er niet in dit proces in goede orde te voltooien, de situatie te accepteren en eraan te wennen. Zo zijn er zelfs wel ouders die hun transseksuele kind verstoten. Bovendien is van tevoren niet in te schatten wie hoe zal reageren.
Voor hulp en steun specifiek aan de naastbestaanden van transseksuele mensen bestaat in Nederland de zelfhulpgroep
Erkenning.Zie over aanzeggen en over reacties van de sociale omgeving ook de volgende artikelen van Gianna E. Israel:
Telling Parents, GenderArticles #3
Problem Parents, GenderArticles #13
A Parent's Dilemma, the Transgender Child
Talking with your Children about Gender Identity Issues
Impact on Children, GenderArticles #17
Vaste relaties
Vaste relaties zijn te onderscheiden in ‘oude’ en ‘nieuwe’ relaties, alnaargelang de relatie al bestond toen de transseksuele partner nog in de oude geslachtsrol leefde.
Oude relaties
Veel transseksuelen gaan in de eerste helft van hun leven vaste relaties aan, gaan samenwonen, trouwen, en krijgen vaak kinderen, voordat zij besluiten tot geslachtsaanpassing, voordat zij hier serieus over gingen nadenken, of zelfs voordat zij ontdekten dat hun gevoel anders te zijn dan anderen te duiden is als transseksualiteit. Oudere transseksuelen zijn vaak nog getrouwd voordat de begrippen transseksualiteit en geslachtsaanpassing zelfs maar bekend waren.
Soms blijven de partners in een oude relatie bij elkaar tijdens en na de geslachtsaanpassing van een van hen; vaker echter gaan zij uiteen, al dan niet als goede vrienden. Bij elkaar blijven kan trouwens ook nadelen hebben voor de ontwikkeling als lid van het nieuwe geslacht van de transseksuele partner. Het werkt eigenlijk alleen als de partner de geslachtsaanpassing van de ander volledig accepteert, dus niet op een basis van ‘ik had het eigenlijk liever anders gewild’.
Zie over oude relaties ook:
Remaining Friends, GenderArticles #58, door Gianna E. Israel
Nieuwe relaties
Het vinden van een vaste heteroseksuele relatie is voor transseksuele mensen over het algemeen lastiger dan voor anderen. Dat geldt vooral voor MV's, meer dan voor VM's. Vrouwen zijn namelijk flexibeler in relaties en zijn eerder geneigd een VM als partner te accepteren dan mannen een MV. Relatief veel MV's hebben een lesbische relatie met een vrouwelijke partner. Sommige VM's hebben een homoseksuele relatie met een man.
Zie over het vinden van nieuwe relaties ook:
Singles Scene, GenderArticles #12, door Gianna E. Israel
First Romantic Date, GenderArticles #49, door Gianna E. Israel
Werk
Was het zo'n tien jaar geleden nog schering en inslag dat een transformerende MV met een baan ontslagen werd, de laatste jaren is dit in gunstige zin veranderd. Als je nu een baan hebt die uitgevoerd kan worden door een lid van het doelgeslacht, dan kun je er meestal in slagen die te behouden. Uitzondering vormen echter MV's in typische ‘mannenberoepen’, zoals bouwvakster, verwarmingsmonteuse, constructielasster. VM's slagen er vaker dan MV's in hun baan te behouden.
Een vuistregel wil dat, als je geen werk hebt bij de aanvang van je geslachtsaanpassing (en te oud bent voor eeuwige student), je het moeilijk zult hebben werk te vinden tijdens of kort na de aanpassing.
Overigens is het vinden van werk voor een transseksueel niet zo heel anders dan voor andere mensen met een ‘vlekje’ op hun curriculum vitae. De huidige schaarste aan personeel op de arbeidsmarkt werkt natuurlijk in hun voordeel.
Zie over het behouden of vinden van werk ook:
Work transition for transgendered women, door Andrea ‘Jokestress’ James (alleen over MV)
Employment, GenderArticles #18, door Gianna E. Israel
Acceptatie
‘Acceptatie’ speelt bij transseksualiteit een andere rol en heeft een andere dimensie dan bij andere minderheidskwesties zoals travestie en homoseksualiteit. Het gaat er namelijk niet zozeer om dat de sociale omgeving accepteert wat een transseksueel doet, bijvoorbeeld dat een MV voortaan in vrouwenkleren komt, maar bovenal dat men begrijpt en accepteert wat deze is, dus dat een (getransformeerde) MV-transseksueel een vrouw is.
Sommige mensen blijken wel in staat en bereid tot het eerste, maar niet tot het tweede. Zij leggen een houding aan de dag van (bij een MV) ‘ik zal je niets in de weg leggen, maar je moet me niet vragen je als een vrouw te zien’ of (bij een VM) ‘je bent misschien geen vrouw meer, maar daarmee ben je voor mij nog geen man’. Soms vragen ze zelfs: ‘Is het ook goed als ik jou als méns accepteer?’ Voor deze houding wordt wel de term ‘pseudo-acceptatie’ gebruikt.
Juridische aspecten
Personalia laten veranderen
Juridische voornaamswijziging
Juridische geslachtswijziging
Personalia laten veranderen
Als Petra Jansen haar vertering moet betalen met een betaalpas of credit card waar nog ‘de heer P. Jansen’ op staat, dan is dat niet leuk en het kan tot allerlei vervelende situaties en reacties leiden. Zo ook als Petra haar voordeur deelt met buren die post geadresseerd aan ene hun onbekende ‘Peter Jansen’ oprapen. Dat moet dus allemaal veranderd worden.
Gelukkig gebruiken de meeste bedrijven en instellingen de geslachtsaanduiding in hun bestanden alleen om uit te maken of ze je als ‘de heer’ dan wel als ‘mevrouw’ aanschrijven, en zal het ze een zorg zijn als je ze verzoekt dit te wijzigen. Iets meer moeite kost het als regel bij banken en andere financiële instellingen, maar ook daar wil het in een vroeg stadium wel lukken.
Voor legitimatiebewijzen zoals een paspoort en andere officiële documenten is echter een juridische voornaams- en geslachtswijziging nodig.
Juridische voornaamswijziging
Desgewenst kun je na een maand of negen real-life experience apart je voornaam (maar nog niet je officiële geslacht) laten wijzigen. Als je een rijbewijs hebt, kun je dat vernieuwen en je daarmee legitimeren, want op een Nederlands rijbewijs staat geen geslacht. De procedure van juridische voornaamswijziging kost enkele honderden euro's.
Als aparte procedure is juridische voornaamswijziging optioneel. Je kunt ook in één moeite door en voor hetzelfde geld je officiële voornaam laten wijzigen samen met je juridisch geslacht.
Juridische geslachtswijziging
Wijziging van het officiële geslacht in de burgerlijke stand is in Nederland sinds 1985 bij wet geregeld (in tegenstelling tot vele overigens voor beschaafd doorgaande landen, dus daarmee mogen we ons gelukkig prijzen). Het is echter pas mogelijk na de geslachtsoperatie, dus als je reeds minstens anderhalf tot twee jaar in de nieuwe geslachtsrol leeft. Voor de procedure heb je een advocaat/procureur nodig en het kost enkele honderden euro's. Je kunt wel in één moeite door je voornaam officieel laten wijzigen, zo je dit niet al eerder gedaan hebt.
Zie hierover verder:
De juridische naamswijziging en geslachtswijziging, Saskia
Financiële aspecten
Zorgverzekering
Nieuwe garderobe
Fiscale aspecten
Zorgverzekering
In Nederland vergoeden de zorgverzekeraars (ziekenfondsen dan wel particuliere ziektekostenverzekeraars) de meeste kosten in het kader van geslachtsaanpassing, als regel in elk geval:
hormoonbehandeling (‘medicijnen op voorschrift van specialist’);
spraakles;
alle geslachtsoperaties en eventuele correcties daarop;
borstvergroting;
andere operatieve ingrepen, zoals adamsappelreductie en kaakchirurgie.
De volgende kosten in het kader van geslachtsaanpassing echter worden niet altijd of niet volledig vergoed:
consulten bij een psycholoog;
elektrische epilatie: alle ziekenfondsen en sommige particuliere zorgverzekeraars vergoeden dit tot een maximum van ongeveer zevenduizend euro (voorheen: 15.000 gulden = 6807 euro); andere particuliere zorgverzekeraars vergoeden dit in het geheel niet of tot een laag bedrag;
verwijdering van gezichtsbeharing met licht (‘laser’): deze nieuwe vorm van behandeling staat momenteel sterk in de belangstelling en ook de situatie ten aanzien van vergoeding is op het moment in beweging;
pruik of haarstukje: veelal is het maximumbedrag aan de lage kant of de eigen bijdrage aanzienlijk.
Zie over financiële aspecten van geslachtsaanpassing ook:
Financing transition for transsexual women, door Andrea ‘Jokestress’ James (alleen over MV).
Nieuwe garderobe
Als ooit je huis volledig afgebrand is, dan weet je wat de aanschaf van een gehele nieuwe garderobe plus toebehoren kost; zo niet, dan schat je de kosten daarvan al snel een orde van grootte te laag. Heb je een baan waarin je je ‘zakelijk verzorgd’ dient te presenteren aan klanten of andere relaties, denk dan aan minstens vijfduizend euro! Komt het er minder op aan, dan kan het natuurlijk veel goedkoper. Toch loopt het altijd harder op dan je denkt.
Tip: Een kleuranalyse en eventueel een stijlanalyse bij een ‘image consultant’ van een organisatie als Color Me Beautiful kan helpen bij het samenstellen van een goede garderobe. Een kleuranalyse kost circa honderd euro. De slogan ‘als je er één miskoop mee uitspaart, heb je het geld eruit’ bevat veel waarheid.
De uiterlijke presentatie van transseksuelen laat vaak fasen zien. Zo is bij beginnende MV's, die net omgegaan zijn of nog niet eens, de hyperfeminiene fase berucht: (te) korte rokken, (te) hoge hakken, uitgaanskleding bij niet-uitgaansgelegenheden, enzovoorts. Daarop volgt als reactie vaak een ‘hypofeminiene fase’, waarin zij weinig anders meer draagt dan spijkerbroeken. Uiteindelijk vindt zo'n MV dan een eigen stijl die bij haar past – net als andere vrouwen. Al zulke verworpen experimenten kosten echter wel een hoop extra geld.
Fiscale aspecten
In beginsel zijn alle medische kosten in het kader van geslachtsaanpassing aftrekbaar voor de inkomstenbelasting als ‘buitengewone uitgaven’, dus als deel van de ‘persoonsgebonden aftrek’ (voorheen: ‘buitengewone lasten’) in box 1. In de gemaakte kosten telt de premie voor de zorgverzekering mee, maar niet de kosten die reeds door de verzekering vergoed zijn of worden. Voor deze kostenaftrek geldt echter een hoge drempel (voor 2002: 11,2% van het ‘verzamelinkomen’ met een maximum van 5594 euro). Dit betekent in de praktijk dat belastingaftrek slechts bij uitzondering van toepassing zal zijn.
Diverse aspecten
Omgang met een transseksueel
Spijt van geslachtsaanpassing
Omgang met een transseksueel
> Wat moet ik als buitenstaander weten over hoe ik met een transseksueel omga?
Eén ding slechts: behandel een mens altijd als lid van het geslacht waarin deze zich presenteert, een MV dus als vrouw en een VM als man. Vergis je vooral niet in de voornaamwoordelijke aanduiding: ‘hij’ versus ‘zij’. Weinig dingen zijn zo kwetsend voor bijvoorbeeld een MV als het beruchte ‘hijen’: achteloos aanduiden als ‘hij’ [sic], gedaan door al dan niet goedwillende mensen in haar omgeving.
donateur
Ja rik wat vind je vader er nou van?
wat zou zijn opa er van vinden ?
donateur
AkHENATON heb je alvast wat info verzameld omdat je ook een mooie vrouw wilt worden?
en wat dacht sinterklaas wel niet toen hij cadeau'tjes kwam brengen 
donateur
Gasten, waarom laten jullie Rika niet in haar waarde?
Vind het erg kinderachtig hoe jullie doen
Vind het erg kinderachtig hoe jullie doen
donateur
Haar?
HEM!
HEM!
donateur
HAAR hem
donateur
HEM
hij kan wel haar op zijn lul hebben 
donateur
cher heeft hier een beetje gemengde gevoelens? is er bij jou ook wat weggesneden misschien?
donateur
hij kan wel haar op zijn lul hebben
WHHAhaha
cher heeft hier een beetje gemengde gevoelens? is er bij jou ook wat weggesneden misschien?
Lekker dan Vandal
laatste aanpassing
donateur
Lekker kinderachtig. Als je wel respect hebt voor hoe andere mensen willen leven dan word je meteen belachelijk gemaakt?
donateur
Ik vraag me af wat ZIJN vader ervan vind.
Dat ze zoon ze piemel niet meer wil...
Dat ze zoon ze piemel niet meer wil...
donateur
donateur
donateur
Wat interesseert jou dat nou zeg?
Beetje tof hier lopen doen. Sorry jongen, je komt alleen maar heel triest, onvolwassen en niet wereldwijs over.
Ik kan er niks anders over zeggen
donateur
Ey Rik, scheer je je ademsappel nog wel eens?
donateur
Je vindt haar wel erg interessant he? 
donateur
Je moest eens weten.
Vraag me vooral af wat ZIJN VADER er nou van vind.
Vraag me vooral af wat ZIJN VADER er nou van vind.
laatste aanpassing
donateur
Je komt een beetje over als zo'n jochie wat heel hard homo's gaat uitschelden enzo, omdat hij zich er eigenlijk voor schaamt, onvolwassen als hij is, dat hij er zelf op valt..
Meisjes plagen zoentjes vragen enzo.
Je bent ook wel erg obsessief geïnteresseerd in Rika's vader. Je hebt ook een thing voor oude mannen?
Meisjes plagen zoentjes vragen enzo.
Je bent ook wel erg obsessief geïnteresseerd in Rika's vader. Je hebt ook een thing voor oude mannen?
donateur
Hupka 
marco
Ik vraag me af wat ZIJN vader ervan vind.
Dat ze zoon ze piemel niet meer wil...
Trieste bedoeling hoor... Beetje bijdehand gaan lopen doen, dan ben je voor mij geen echte VENT. En precies zoals Hupka zegt, je bent wel ERG geïnteresseerd!
ja,echt wel
![[img width=300 height=400]https://partyflock.nl/images/user/68400_large.jpg[/img]](https://partyflock.nl/images/user/68400_large.jpg)
donateur
Ahh.. Jullie simpele grapjes raken me echt... echt waar..
donateur
En nu posten jullie zeker iets van; Het zijn geen grapjes het is de waarheid.
uhuhuhuh....
Rik is en blijft gewoon een man klaar uit.
Wat zou ze vader ervan vinden?
uhuhuhuh....
Rik is en blijft gewoon een man klaar uit.
Wat zou ze vader ervan vinden?
donateur
HIJ is als een vent geboren en HIJ zal als een vent sterven, ik bedoel kijk die baardlijn nou eens lopen. en dan die ENORME adamsappel.
HIJ kan zichzelf wel voor de gek houden maar mij niet!
:kotssmiley:
HIJ kan zichzelf wel voor de gek houden maar mij niet!
:kotssmiley:
donateur
Ahh.. Jullie simpele grapjes raken me echt... echt waar..
Volgens mij waren jouw "grapjes" juist simpel, je zegt constant hetzelfde, en het interesseert niemand.
Waarom wil je zo graag je zin doordrammen dat het voor jou een man is?
Dat heb je nou wel duidelijk gemaakt hoor. Ben je bang dat niemand je snapt? Of wil je mensen graag overtuigen?
donateur
Of kun je het niet aan dat anderen Rika's keus wel respecteren? Of het niet met je eens zijn?
nee,het is geen echte vent meer want hij wil een wijf zijn
donateur
Maar als je naar het geslacht kijkt wel..
gezichtsbedrog
donateur
Waarom wil je zo graag je zin doordrammen dat het voor jou een man is?
niet alleen voor hem simpele. doordat rick in ZIJN topic al zet: terwijl ik net als DE KELLY ben??
hihihi...kan je dat al opvatten als: Ik wil GRAAG in de zeik genomen worden. dus doen we dat ook.
Dat JIJ hier een beetje de sociale en sentimentele knoest probeerd te zijn zegt voor mij niets minder dan:Rickie? mag ik jou een keertje aandouwen op een vies feest-toiletje?
en nu wegwezen simpele ziel!
laatste aanpassing
hehe lekker dan
fake,ban,die,lock thats the way we like to flock
Ik ben sinds 11 jaar vrouw (JUST LIKE THE KELLY !) en voel me gelukkig.
dit zegt genoeg toch :kotssmiley:
donateur
niet alleen voor hem simpele. doordat rick in ZIJN topic al zet: terwijl ik net als DE KELLY ben?? hihihi...
kan je dat al opvatten als: Ik wil GRAAG in de zeik genomen worden. dus doen we dat ook.
Dat JIJ hier een beetje de sociale en sentimentele knoest probeerd te zijn zegt voor mij niets minder dan: Rickie? mag ik jou een keertje aandouwen op een vies feest-toiletje?
en nu wegwezen simpele ziel!laatste aanpassing 25 augustus 2005 13:33
OWWW LEkker dan
donateur
Aandouwen? Met mijn klitje ofzo? 
Dom jongetje. 
Ik heb gewoon wel respect voor anderen hun keuzes, en hoef ze niet zonodig mijn mening op te dringen.
Dom jongetje. Ik heb gewoon wel respect voor anderen hun keuzes, en hoef ze niet zonodig mijn mening op te dringen.
donateur
Ben blij dat je weer even duidelijk maakt hoe simpel je zelf bent.